अमेरिका-इराण शांतता चर्चेला वेग; कायमस्वरूपी कराराबाबत अद्याप प्रतीक्षा

वाशिंग्टन : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील दीर्घकाळ सुरू असलेल्या तणावानंतर युद्धविरामाचे रूपांतर कायमस्वरूपी शांतता करारात करण्यासाठी सुरू असलेल्या चर्चांना गती मिळाल्याचे संकेत समोर आले आहेत. दोन्ही देशांतील वाटाघाटी निर्णायक टप्प्याकडे वाटचाल करत असल्या, तरी काही महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर अद्याप एकमत झालेले नसल्याने अंतिम कराराबाबतची अनिश्चितता कायम आहे.

अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स यांनी माध्यमांशी बोलताना सांगितले की, अणुइंधन संवर्धनासह काही संवेदनशील विषयांवर चर्चा सुरू असून वाटाघाटी अंतिम टप्प्याच्या जवळ पोहोचल्या आहेत. मात्र, सर्व मुद्द्यांवर सहमती झालेली नसल्याने चर्चा पुढेही सुरू राहणार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. व्हान्स यांच्या मते, संभाव्य करारामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीतील सागरी वाहतूक अधिक सुरक्षित आणि सुरळीत होऊ शकते. तसेच इराणच्या लष्करी आणि अणु कार्यक्रमांवर दबाव निर्माण करण्यात अमेरिकेला यश आल्याचा दावाही त्यांनी केला. हा करार अमेरिकेच्या हिताचा ठरेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

विविध वृत्तसंस्थांच्या अहवालानुसार, चर्चेअंतर्गत असलेल्या प्राथमिक आराखड्यात विद्यमान युद्धविरामाची मुदत आणखी साठ दिवसांनी वाढवणे आणि इराणच्या अणुकार्यक्रमासंदर्भातील औपचारिक वाटाघाटी सुरू ठेवणे यांचा समावेश आहे. काही अधिकाऱ्यांनी दोन्ही बाजूंमध्ये प्राथमिक स्तरावर सहमती झाल्याचे संकेत दिले असले, तरी त्यासाठी अमेरिकेचे राष्ट्रपती डोनाल्ड ट्रम्प आणि इराणच्या सर्वोच्च नेतृत्वाची अंतिम मान्यता आवश्यक असल्याचे सांगितले जात आहे.

इराणमधील अर्ध-सरकारी माध्यमांनी कोणताही अंतिम करार झाल्याच्या बातम्या फेटाळून लावल्या आहेत. त्यामुळे दोन्ही देशांमधील मतभेद अद्याप पूर्णपणे दूर झालेले नसल्याचे स्पष्ट होत आहे. प्रस्तावित करारामध्ये होर्मुझ सामुद्रधुनीतील आंतरराष्ट्रीय जहाज वाहतूक सुरळीत ठेवण्यासाठी विशेष तरतुदींचा समावेश असण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यानुसार, इराणकडून सागरी सुरक्षेसाठी काही उपाययोजना राबविल्या जाऊ शकतात, तर अमेरिकेकडून काही आर्थिक निर्बंधांमध्ये शिथिलता देण्याचा विचार केला जाऊ शकतो.

याच काळात दोन्ही देशांनी एकमेकांवर युद्धविरामाचे उल्लंघन केल्याचे आरोप केले आहेत. तथापि, अमेरिकन लष्कराने त्यांच्या कोणत्याही लष्करी विमानाचे नुकसान झाल्याच्या दाव्यांचे खंडन केले आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी हा जगातील ऊर्जा पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग मानला जातो. या परिसरातील तणावाचा थेट परिणाम जागतिक खनिज तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या बाजारपेठांवर होत असतो. त्यामुळे अमेरिका-इराण शांतता चर्चेचा यशस्वी निष्कर्ष केवळ दोन्ही देशांसाठीच नव्हे, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठीही महत्त्वपूर्ण ठरणार असल्याचे जाणकारांचे मत आहे.