विष्णुपुरीत मुबलक जलसाठा; नांदेडवरील पाणीटंचाईचे संकट टळले

एप्रिल महिन्यातील तीव्र उष्णतेमुळे राज्यातील अनेक भागांत पाणीटंचाईची समस्या गंभीर होत असताना नांदेड शहरासाठी दिलासादायक चित्र समोर आले आहे. शहराला प्रमुख जलपुरवठा करणार्‍या विष्णुपुरी प्रकल्प येथे गतवर्षीच्या तुलनेत सुमारे 40 टक्के अधिक जलसाठा उपलब्ध असल्याने यंदाच्या उन्हाळ्यात नांदेडकरांवरील पाणीटंचाईची भीती मोठ्या प्रमाणात दूर झाली आहे. उपलब्ध साठा पाहता संपूर्ण उन्हाळाभर नियमित पाणीपुरवठा सुरळीत राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
सध्या एप्रिलअखेर तापमानाचा पारा चढलेला असला, तरी प्रकल्पातील पाणीसाठा समाधानकारक आहे. अधिकृत आकडेवारीनुसार, विष्णुपुरी प्रकल्पाची एकूण साठवण क्षमता 80 दशलक्ष घनमीटर आहे. त्यापैकी सध्या 61.32 दशलक्ष घनमीटर एकूण जलसाठा असून 58.56 दशलक्ष घनमीटर जिवंत जलसाठा उपलब्ध आहे. उपयुक्त जलसाठ्याची टक्केवारी 72.48 टक्क्यांवर पोहोचली आहे. गतवर्षी याच काळात हा साठा केवळ 25.75 टक्के होता. त्यामुळे यंदाची स्थिती लक्षणीयरीत्या मजबूत असल्याचे स्पष्ट होत आहे. दरम्यान, उन्हाळ्यातील उष्णतेमुळे दररोज सुमारे 6.30 मिलीमीटर बाष्पीभवन होत असले, तरी साठ्यावर त्याचा गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता सध्या दिसत नाही. गेल्या वर्षी जिल्ह्यात 1220.30 मिलीमीटर, म्हणजे सरासरीच्या 136.91 टक्के पाऊस नोंदविला गेला होता. त्या भरघोस पावसाचा परिणाम म्हणून यंदा प्रकल्पातील जलसाठा मोठ्या प्रमाणात टिकून राहिला आहे. नांदेड वाघाळा शहर महानगरपालिका प्रशासनाने सध्या शहरात पाणी कपातीची आवश्यकता नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. मुख्य शहर भागात नियमित पाणीपुरवठा सुरू असून नागरिकांना दिलासा मिळाला आहे. तथापि, महापालिका हद्दीबाहेरील काही नव्या वसाहती आणि उपनगर भागात पाणीपुरवठा काही प्रमाणात खंडित स्वरूपात होत असल्याची माहिती समोर आली आहे. शहरासाठी पर्यायी जलस्रोत म्हणून विष्णुपुरीच्या वरच्या भागातील दिग्रस बंधारा महत्त्वाचा मानला जातो. या बंधार्‍यात सध्या 21.81 दशलक्ष घनमीटर जलसाठा उपलब्ध असून त्यापैकी 16 दशलक्ष घनमीटर पाणी नांदेड शहरासाठी राखीव ठेवण्यात आले आहे. गरज भासल्यास हा साठा पूरक स्रोत म्हणून वापरता येणार असल्याने प्रशासनाची तयारी अधिक सक्षम झाली आहे. याशिवाय इसापूर धरण आणि येलदरी धरण या महत्त्वाच्या जलस्रोतांमध्येही 60 टक्क्यांहून अधिक पाणी उपलब्ध असल्याचे सांगितले जात आहे. मानार धरण येथे सध्या 48.12 टक्के जलसाठा आहे. जिल्ह्यातील मध्यम, लघु तसेच उच्च पातळीच्या बंधार्‍यांमध्येही समाधानकारक पाणीसाठा असल्याने ग्रामीण भागालाही काही प्रमाणात दिलासा मिळणार आहे. तज्ज्ञांच्या मते, सध्याचा जलसाठा आश्वासक असला तरी पाण्याचा काटकसरीने वापर, गळती रोखणे, पुनर्वापर आणि नियोजनबद्ध वितरण या बाबी तितक्याच महत्त्वाच्या आहेत. आगामी मान्सूनपर्यंत उपलब्ध साठा टिकवून ठेवण्यासाठी प्रशासनासोबत नागरिकांनीही जबाबदारीने सहकार्य करणे आवश्यक ठरणार आहे. एकंदरीत, राज्यातील अनेक भाग पाणीटंचाईच्या छायेत असताना नांदेडसाठी विष्णुपुरी प्रकल्प आशेचा आधार ठरला असून शहराला यंदा उन्हाळ्यात पाण्याचा मोठा दिलासा मिळण्याची चिन्हे आहेत.