लढवय्या ममता दीदी !

पश्चिम बंगालच्या मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी या केवळ एका राज्याच्या नेत्या नसून त्या भारतीय राजकारणातील ‘नारीशक्ती’ आणि ‘संघर्षाचे’ प्रतीक मानल्या जातात. काल त्यांनी ज्या प्रकारे केंद्रीय तपास यंत्रणांच्या (विशेषतः ईडी) धाडींविरुद्ध भूमिका घेतली, त्यातून त्यांचा लोकशाही मूल्यांवरील विश्वास आणि आपल्या सहकाऱ्यांच्या पाठीशी उभे राहण्याचा खंबीरपणा पुन्हा एकदा दिसून आला.
ममता दीदींची सर्वात मोठी शक्ती म्हणजे त्यांची भीतीहीन वृत्ती. केंद्रीय यंत्रणांचा वापर करून विरोधी पक्षांचा आवाज दाबण्याचा प्रयत्न होत असल्याचा आरोप त्यांनी सातत्याने केला आहे. कालच्या भाषणात त्यांनी केवळ निषेध केला नाही, तर या कृतींमागच्या राजकारणावर बोट ठेवून जनतेला जागरूक केले. ममता बॅनर्जी यांनी थेट आरोप केला की, जेव्हा जेव्हा निवडणुका जवळ येतात किंवा भाजपला राजकीय मैदानात आव्हान मिळते, तेव्हा ईडी  आणि सीबीआय  सारख्या यंत्रणा सक्रिय होतात. त्यांनी याला ‘राजकीय सूडबुद्धी’, असे संबोधले. केवळ विरोधी पक्षांच्या नेत्यांना लक्ष्य करून त्यांची प्रतिमा मलीन करण्याचा हा प्रयत्न असल्याचे त्यांनी ठामपणे मांडले. सत्तेच्या केंद्रस्थानी असूनही सर्वसामान्यांचा आवाज बनून रस्त्यावर उतरणे, हे त्यांच्या संघर्षात्मक वारशाची साक्ष देते. भारतीय संविधानाने राज्यांना दिलेले अधिकार आणि स्वायत्तता अबाधित राहावी, यासाठी ममता बॅनर्जी नेहमीच आग्रही राहिल्या आहेत. ईडीच्या वाढत्या हस्तक्षेपामुळे राज्यांच्या अधिकारांवर गदा येत असल्याची त्यांची भूमिका ही केवळ राजकीय नसून ती ‘फेडरलिझम’ (संघराज्य पद्धती) वाचवण्यासाठीची लढाई आहे. त्यांच्या या भूमिकेमुळे देशातील इतर विरोधी पक्षांनाही एक नवी दिशा आणि बळ मिळाले आहे. त्यांच्या भाषणात त्यांनी बंगालच्या स्वाभिमानाला स्पर्श केला. त्या म्हणाल्या, “बंगालला घाबरवणे इतके सोपे नाही.” त्यांनी रवींद्रनाथ टागोर आणि सुभाषचंद्र बोस यांच्या विचारांचा संदर्भ देत स्पष्ट केले की, बंगालची जनता अन्यायापुढे कधीही झुकणार नाही. या मुद्द्यामुळे त्यांनी या लढाईला केवळ राजकीय न ठेवता ‘बंगाल विरुद्ध केंद्र’ अशा अस्मितेच्या लढाईत रूपांतरित केले. जेव्हा पक्षाचे नेते किंवा कार्यकर्ते संकटात असतात, तेव्हा एक खंदा नेता त्यांच्या पाठीशी ढाल बनून उभा राहतो, हे ममता बॅनर्जी यांनी दाखवून दिले आहे. “मी झुकणार नाही, मी घाबरणार नाही,” हा त्यांचा संदेश त्यांच्या कार्यकर्त्यांमध्ये आत्मविश्वास भरतो. कोणत्याही दबावाखाली न येता जनतेच्या न्यायालयात जाण्याची त्यांची तयारी ही त्यांची खरी ताकद आहे. “राजकारण हे सूडाने नाही, तर लोकांच्या सेवेने आणि विकासाने केले पाहिजे,” हा संदेश त्यांनी आपल्या कृतीतून अधोरेखित केला आहे.
ममता बॅनर्जी यांची ईडी धाडींविरोधातील भूमिका ही केवळ एका पक्षाचा बचाव नसून ती लोकशाहीतील ‘समान संधी’ आणि ‘न्याय्य वागणूक’ या तत्त्वांचा पुकार आहे. ममता दीदींनी कायदेशीर प्रक्रियेवरही बोट ठेवले. “धाडी पडतात, पण निष्पन्न काय होते?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला. अनेक वेळा नेत्यांना तासनतास ताब्यात ठेवले जाते पण ठोस पुरावे सादर केले जात नाहीत, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. ही प्रक्रिया म्हणजे ‘मीडिया ट्रायल’ चालवून बदनामी करण्याचे षडयंत्र असल्याचे त्यांनी सांगितले. त्यांच्या या कणखर भूमिकेमुळे पश्चिम बंगालच्या राजकारणात त्यांचे स्थान अधिकच दृढ झाले असून, आगामी काळात त्या राष्ट्रीय स्तरावर एक महत्त्वाची भूमिका बजावत राहतील यात शंका नाही. त्यांनी अत्यंत चतुराईने एक स्पष्ट भूमिका घेतली की, जर कोणी खरोखरच चूक केली असेल तर त्यावर कारवाई व्हावी, परंतु ती निष्पक्ष असावी. “निवडक कारवाई का?” हा त्यांचा मुख्य प्रश्न होता. भाजपमध्ये गेलेल्या नेत्यांवरील चौकशी कशा थांबतात, यावर त्यांनी ‘वॉशिंग मशीन’चे उदाहरण देऊन कडाडून टीका केली. त्यांनी केवळ भाषणापुरते मर्यादित न राहता, कार्यकर्त्यांना आणि जनतेला रस्त्यावर उतरण्याचे आवाहन केले. “जर तुम्ही आम्हाला घाबरवण्याचा प्रयत्न केला, तर आम्ही अधिक जोमाने लढू,” हा त्यांचा इशारा लोकशाहीतील जनशक्तीच्या अधिकाराची जाणीव करून देणारा होता. ममता बॅनर्जी यांचा कालचा लढा हा देशातील जनतेला लढाऊपणाचा आत्मविश्वास देणारा होता; त्यामुळे, त्यांच्या भूमिकेचे देशभरात कौतुक झाल्याचे दिसून आले.