स्वदेशी संरक्षण उत्पादनाने गाठला नवा उच्चांक; आर्थिक वर्षात १.७८ लाख कोटींची विक्रमी कामगिरी

नवी दिल्ली : देशाच्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्राने आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये ऐतिहासिक झेप घेत १ लाख ७८ हजार कोटी रुपयांचा विक्रमी टप्पा गाठला आहे. मागील आर्थिक वर्षातील १ लाख ५४ हजार कोटी रुपयांच्या तुलनेत ही सुमारे १५.६ टक्के वाढ असून, संरक्षण क्षेत्रातील स्वयंपूर्णतेकडे भारताची वाटचाल अधिक वेगाने सुरू असल्याचे यावरून स्पष्ट होते.

उपलब्ध आकडेवारीनुसार, आर्थिक वर्ष २०२०-२१ मध्ये संरक्षण उत्पादनाचे मूल्य ८४ हजार ६४३ कोटी रुपये होते. त्याच्या तुलनेत पाच वर्षांत या क्षेत्रात सुमारे ११० टक्क्यांची वाढ नोंदविण्यात आली आहे. तसेच आर्थिक वर्ष २०१३-१४ मधील ४३ हजार ७४६ कोटी रुपयांच्या तुलनेत संरक्षण उत्पादन जवळपास चौपट झाले आहे. संरक्षण क्षेत्रातील सार्वजनिक उद्योगांचा अजूनही मोठा वाटा कायम असून, एकूण उत्पादनात त्यांचा सुमारे ७६ टक्के सहभाग आहे. मात्र, खाजगी क्षेत्राचाही सहभाग लक्षणीयरीत्या वाढताना दिसत आहे. आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये २२ टक्के असलेला खाजगी क्षेत्राचा वाटा २०२५-२६ मध्ये २४ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे. यामुळे संरक्षण उत्पादन व्यवस्थेत खाजगी उद्योगांचे योगदान अधिक मजबूत होत असल्याचे दिसून येते. यंदा खाजगी क्षेत्रातील संरक्षण उत्पादनाचे मूल्य सुमारे ४२ हजार कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचले असून, ही आतापर्यंतची सर्वोच्च कामगिरी मानली जात आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान, उत्पादन क्षमता वाढ आणि सरकारी प्रोत्साहनामुळे खाजगी उद्योगांनी संरक्षण क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण स्थान निर्माण केले आहे.

संरक्षण उत्पादनातील या वाढीचा सकारात्मक परिणाम संरक्षण निर्यातीवरही झाला आहे. आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मध्ये देशाने ३८ हजार ४२४ कोटी रुपयांची विक्रमी संरक्षण निर्यात नोंदविली. स्वदेशी उत्पादन वाढल्यामुळे भारतीय संरक्षण साहित्याला जागतिक बाजारपेठेत अधिक मागणी मिळत असल्याचे यावरून स्पष्ट होते. केंद्र सरकारच्या स्वयंपूर्ण भारत अभियानांतर्गत संरक्षण क्षेत्रात देश अंतर्गत उत्पादनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध धोरणात्मक निर्णय घेण्यात आले आहेत. त्यातून संरक्षण उपकरणे, शस्त्रास्त्रे आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या निर्मितीत देशाची क्षमता वाढली आहे. त्यामुळे आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्याबरोबरच निर्यातीसाठीही नवीन संधी उपलब्ध होत आहेत.

संरक्षण क्षेत्रातील प्रगती कायम राहण्याची अपेक्षा

या पार्श्वभूमीवर संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी सामाजिक माध्यमांवरील संदेशातून या यशाबद्दल समाधान व्यक्त केले. त्यांनी या प्रगतीचे श्रेय पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाला देत संरक्षण उत्पादन विभाग, सार्वजनिक उद्योग आणि खाजगी क्षेत्रातील सर्व घटकांच्या सामूहिक प्रयत्नांचे कौतुक केले. देशातील संरक्षण उद्योगाचा विस्तार, धोरणात्मक पाठबळ, वाढती निर्यात क्षमता आणि खाजगी क्षेत्राचा वाढता सहभाग यामुळे आगामी काळातही संरक्षण उत्पादन क्षेत्राची प्रगती कायम राहण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.