अमेरिका-इराण युद्धाचा पुन्हा भडका; इराणसाठी होर्मुझ सामुद्रधुनी हे सर्वात मोठे शस्त्र

तेहरान/वाशिंग्टन : पश्चिम आशियातील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर इराणने पुन्हा युद्धसज्जतेची तयारी सुरू केल्यामुळे दोन्ही देशांतील संघर्ष लवकर संपण्याची चिन्हे नाहीत. अमेरिकेवर विश्वास ठेवणे शक्य नसल्याचे स्पष्ट करत इराणी नेतृत्वाने होर्मुझ सामुद्रधुनीला आपले सर्वात प्रभावी सामरिक अस्त्र मानले आहे. या सामुद्रधुनीतून जगातील मोठ्या प्रमाणावर तेलवाहतूक होत असल्याने तिचे महत्त्व अधिक वाढले आहे.

आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांच्या अहवालानुसार, इराण सध्या तीन पातळ्यांवर सक्रियपणे काम करत आहे. यात लष्करी तयारी, देशांतर्गत जनसमर्थन मजबूत करणे आणि राजनैतिक प्रयत्न यांचा समावेश आहे. चर्चेचे मार्ग खुले ठेवले असले तरी इराणचे सैन्य आणि इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड्स दलाला उच्च सतर्कतेवर ठेवण्यात आले आहे. इराणच्या नेतृत्वाने स्पष्ट इशारा देताना सांगितले की, नव्या संघर्षाची परिस्थिती निर्माण झाल्यास अमेरिकेचे लष्करी तळ, ऊर्जा प्रकल्प आणि त्यांच्या हितसंबंधांवर लक्ष्य केंद्रित केले जाऊ शकते.

काही दिवसांपूर्वी इराणी रिव्होल्युशनरी गार्ड्सनेही कोणत्याही नव्या अमेरिकन कारवाईला अधिक तीव्र प्रत्युत्तर दिले जाईल, असा इशारा दिला होता. इराणने अमेरिकेच्या मानवरहित गुप्तहेर विमानांना लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे. तसेच त्यांच्या हवाई हद्दीत घुसलेल्या लढाऊ विमानावर गोळीबार केल्याचेही सांगण्यात आले.

तब्बल अठ्ठ्याऐंशी दिवसांनंतर इराणमध्ये अंशतः आंतरजाल (इंटरनेट) सेवा पूर्ववत करण्यात आली. या काळात व्यापार, बँकिंग आणि डिजिटल व्यवहारांवर मोठा परिणाम झाला होता. इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी सुरक्षा अधिकाऱ्यांसोबत तातडीची बैठक घेऊन सीमावर्ती परिस्थितीचा आढावा घेतला. लेबनॉनमधील हिजबुल्लाशी संबंधित ठिकाणांवर हल्ले अधिक तीव्र केल्याची माहिती समोर आली आहे. अमेरिकेने होर्मुझ सामुद्रधुनीजवळील काही इराणी नौकांवर आणि बंदर अब्बास परिसरातील क्षेपणास्त्र तळांवर कारवाई केल्याचा दावा केला आहे. अमेरिकेने याला आत्मसंरक्षणासाठी केलेली मोहीम म्हटले आहे. चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी यांनी अमेरिका आणि इराण यांमधील वाढता तणाव कमी करण्यासाठी पाकिस्तानसह विविध देशांकडून सुरू असलेल्या मध्यस्थीच्या प्रयत्नांना पाठिंबा दर्शविला आहे.

चर्चा सुरू, पण अनिश्चितता कायम अमेरिका आणि इराण यांच्यात तणाव कायम असला तरी मध्यस्थांच्या माध्यमातून चर्चेचे प्रयत्न सुरू आहेत. दोन्ही देश कराराच्या दिशेने वाटचाल करण्याचा प्रयत्न करत असले तरी अद्याप कोणतीही मोठी प्रगती झालेली नाही. तणावाच्या वातावरणामुळे इराणच्या अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम झाला आहे. बंदरे, व्यापार आणि वस्तूंच्या पुरवठ्यावर परिणाम झाल्याने बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली आहे. अनेक वस्तूंच्या किमतींमध्ये सतत चढ-उतार होत असून इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा तुटवडाही जाणवत असल्याचे व्यापाऱ्यांनी सांगितले.