डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची विक्रमी घसरण!

कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि सतत परकीय निधीचा प्रवाह यासह जागतिक आणि देशांतर्गत घटकांच्या मिश्रणामुळे दबावाखाली भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रु. ९२.९४ या विक्रमी नीचांकी पातळीवर घसरला. इराण-अमेरिका युद्ध सुरू झाल्यापासून डॉलरच्या तुलनेत रुपया कमजोर होत चालला आहे. अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत चलन ९३.१२ पर्यंत घसरलेला रूपया ९२.६४ पर्यंत  मागील विक्रमी नीचांकी पातळीच्या वर आला. शुक्रवारी किंचित कमी होण्यापूर्वी आखातीतील प्रमुख ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर झालेल्या हल्ल्यांनंतर कच्च्या तेलाच्या किमती  प्रति बॅरल सुमारे १२० डॉलरवर पोहोचल्या. प्रत्युत्तरात, प्रमुख युरोपीय राष्ट्रे आणि जपानने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जहाजांचा सुरक्षित मार्ग सुनिश्चित करण्याच्या प्रयत्नांना पाठिंबा देण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे, तर युनायटेड स्टेट्सने तेलाचा पुरवठा वाढवण्यासाठी उपाययोजनांची तयारी दर्शविली आहे. रुपयावरील दबाव नजीकच्या काळात कायम राहण्याची अपेक्षा आहे, कारण तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे  परकीय चलनात घट सुरू झाली आहे, गुंतवणूकदारांनी मार्चमध्ये आतापर्यंत भारतीय समभागांमधून ८ अब्ज डॉलरहून अधिक अधिक रक्कम काढून भारतीय मार्केट काहीसे अस्थिर केले आहे. जानेवारी २०२५ नंतर एका महिन्यात परकिय चलनात घट होण्याचा ही विक्रम गाठला गेला आहे.
दरम्यान, इस्रायल आणि इराणने गॅस प्रकल्पांवर केलेल्या सूड हल्ल्यांनंतर मध्य पूर्वेतील धुमसत असलेल्या युद्धामुळे जागतिक ऊर्जा संकट अधिक गडद होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर, भारतातील सरकारी तेल विपणन कंपन्यांनी शुक्रवारी प्रीमियम पेट्रोलच्या दरात २.३५ रुपयांपर्यंत वाढ केली. बीपीसीएलच्या स्पीड पेट्रोल, एचपीसीएलच्या पॉवर पेट्रोल आणि आयओसीएलच्या हाय परफॉर्मन्स व्हेरिएंट एक्सपी९५ च्या दरात प्रति लिटर २.०९ ते २.३५ रुपयांनी वाढ करण्यात आली आहे. मात्र, सध्या रेग्युलर पेट्रोलच्या दरात कोणताही बदल नाही. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेले हल्ले आणि इराणने दिलेल्या प्रत्युत्तरामुळे कतारकडून होणारा ऊर्जा पुरवठा मार्ग ठप्प झाला आहे, कारण पर्शियन आखातातील एक महत्त्वाचा सागरी मार्ग असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर याचा गंभीर परिणाम झाला आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या कोणत्याही जहाजांना लक्ष्य करून अभूतपूर्व जागतिक ऊर्जा संकट निर्माण करण्याचा इशारा इराणने दिला होता.
मात्र, केंद्र सरकारने आश्वासन दिले होते की जोपर्यंत कच्च्या तेलाच्या किमती १३० डॉलर प्रति बॅरलचा टप्पा ओलांडत नाहीत, तोपर्यंत पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात वाढ केली जाणार नाही. सध्यातरी कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल सुमारे १०० डॉलर राहण्याची शक्यता आहे आणि देशाकडे पुरेसा साठा असल्याचे केंद्र सरकारने पुन्हा एकदा सांगितले. “देशातील कोणत्याही पंपावर पेट्रोल आणि डिझेलच्या तुटवड्याची समस्या नाही.” युरोपीय राष्ट्रांनी आणि जपानने ऊर्जा बाजारपेठा स्थिर करण्यासाठी ‘इतर उपाययोजना’ करण्याचे आश्वासन दिले, ज्यामध्ये ‘उत्पादन वाढवण्यासाठी काही विशिष्ट उत्पादक राष्ट्रांसोबत काम करणे’ याचा समावेश आहे. तथापि, त्यांच्या निवेदनात अधिक तपशील देण्यात आला नाही किंवा होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडण्यासाठी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी प्रस्तावित केलेल्या नौदल आघाडीत सामील होण्याची युरोपीय देश आणि चीन, रशिया, जपान यांची इच्छा आहे की नाही, हे देखील स्पष्ट करण्यात आलेले नाही. इस्रायलने इराणच्या दक्षिण पार्स गॅस क्षेत्रावर हल्ला केल्यानंतर दुसऱ्याच दिवशी ही घडामोड समोर आली आहे. कतारने या हल्ल्याचा निषेध केला असून, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्याला याबद्दल कोणतीही पूर्वसूचना नसल्याचे म्हटले आहे. यावर, त्यांनी थेट इस्त्रायल ला दोषी पकडल्याने नेतान्याहू यांनी असा प्रकार पुन्हा घडणार नाही याची हमी देत एकप्रकारे माफी याचना केली. या सर्व प्रक्रियेत भारतीय बाजारात तेलसाठा किती आहे, याबाबत मात्र निश्चित असा टप्पा सांगितला गेला नाही.