विधानपरिषदेसाठी कुणाला संधी?

विधानपरिषदेच्या 10 जागांसाठी निवडणूक होत असून, उमेदवारी अजर्र् दाखल करण्यासाठी अवघ्या दोन दिवसांचा कालावधी उरला असतांनाही देखील अजूनही कुणाला संधी द्यावी, यावर महाविकास आघाडी आणि राष्ट्रवादी काँगे्रसमध्ये एकमत नसल्याचे दिसून येत आहे. भाजप ऐनवेळी नव्या चेहर्‍यांना संधी देऊन आपली पक्ष ताकद वाढवेल यात शंकाच नाही, मात्र कोंडी काँगे्रस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमोर असल्याचे दिसून येत आहे. तशीच ती शिंदे यांच्या शिवसेनेसमोर देखील असल्याचे दिसून येत आहे. संख्याबळ बघता भाजपच्या वाट्याला 6 जागा तर, शिंदे यांच्या शिवसेनेच्या वाटेला 2 आणि काँगे्रस आणि राष्ट्रवादी काँगे्रसच्या वाट्याला प्रत्येकी एक जागा येतांना दिसून येत आहे.
राष्ट्रवादी काँगे्रसकडून अनेक जण स्पर्धेत असले तरी, अमोल मिटकरी यांनी जय पवार यांचे नाव चर्चेत आणले आहे. तर दुसरीकडे शिंदे यांच्या शिवसेनेत बच्चू कडू आणि निलम गोर्‍हे यांच्या नावाला पक्षातूनच विरोध होतांना दिसून येत आहे. उद्धव ठाकरे निवडणूक लढवण्यास तयार नसल्याने काँगे्रसचे अनेक जण इच्छूक असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे या पक्षांमध्ये एकमत नसल्याचे दिसून येत आहे. महाविकास आघाडीतील प्रमुख पक्षांकडून उद्धव ठाकरे यांना विधानपरिषद निवडणूक लढवण्याचा आग्रह केला जात आहे, हे या संपूर्ण घडामोडींचे केंद्रबिंदू ठरले आहे. काँग्रेस आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार गट) या दोन्ही पक्षांना वाटते की ठाकरे यांची विधानपरिषदेत उपस्थिती आघाडीला केवळ संख्यात्मकच नव्हे, तर नैतिक बळही देईल. मात्र, स्वतः ठाकरे यांची अनुत्सुकता हा या समीकरणातील मोठा अडसर आहे. हा प्रश्‍न केवळ उमेदवारीचा नसून नेतृत्वशैलीचा आहे. ठाकरे यांनी आतापर्यंत जनतेशी थेट संवाद, सभांमधील भाषणे आणि संघटनात्मक कामांद्वारे आपली राजकीय भूमिका स्पष्ट केली आहे. विधानपरिषदेत जाणे म्हणजे एक प्रकारे संस्थात्मक राजकारणात अधिक सक्रिय होणे. त्यामुळेच त्यांचा निर्णय विलंबित होत असल्याचे दिसते. पण याच निर्णयावर महाविकास आघाडीच्या भविष्यातील दिशा अवलंबून असू शकते. दुसरीकडे, जर ठाकरे यांनी नकार कायम ठेवला, तर पर्यायी नावांवर चर्चा सुरू आहे. अंबादास दानवे, सुषमा अंधारे, विनायक राऊत, राजन विचारे आणि वैभव नाईक यांसारखी नावे समोर येत आहेत. ही यादी केवळ पर्यायांची नाही, तर आघाडीतील विविध गटांच्या अपेक्षांची आहे. प्रत्येक नावामागे एक राजकीय संदेश आहे-कोणाला संघटनात्मक अनुभव, कोणाला आक्रमक वक्तृत्व, तर कोणाला प्रादेशिक प्रभाव यामुळे पुढे केले जात आहे. काँग्रेसमध्येही परिस्थिती वेगळी नाही. बाळासाहेब थोरात, मुझफ्फर हुसेन, सचिन सावंत आणि राजेश राठोड यांची नावे चर्चेत आहेत. त्यामुळे एका जागेसाठी अनेक इच्छुक असल्याने एकमत साधणे अधिक कठीण बनले आहे. हे चित्र केवळ स्पर्धेचे नसून, आघाडीतील अंतर्गत समन्वय किती प्रभावी आहे, याचेही द्योतक आहे. या सर्व प्रक्रियेत संख्याबळाचे गणित निर्णायक ठरत आहे. एका उमेदवाराला विजयासाठी 29 मतांची आवश्यकता असताना, महायुतीचे पारडे स्पष्टपणे जड दिसत आहे. त्यामुळे महाविकास आघाडीला केवळ एकच जागा मिळण्याची शक्यता आहे. अशा वेळी योग्य उमेदवार निवडणे ही केवळ राजकीय गरज नसून, अस्तित्वाची लढाई ठरते. चुकीचा निर्णय आघाडीच्या एकजुटीवर प्रश्‍नचिन्ह निर्माण करू शकतो. दरम्यान, राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये उमेदवारीसाठी निर्माण झालेली स्पर्धा ही या निवडणुकीतील आणखी एक महत्त्वाची बाजू आहे. एका जागेसाठी तब्बल 10-15 जण इच्छुक असल्याचे समोर आले आहे. या पार्श्‍वभूमीवर जय पवार यांच्या नावाची अचानक झालेली चर्चा पक्षातील नव्या पिढीच्या नेतृत्वाचा संकेत देत आहे. आमदार अमोल मिटकरी यांनी जय पवार यांच्या उमेदवारीला उघडपणे पाठिंबा दिल्याने या चर्चेला अधिक धार आली आहे. हा पाठिंबा केवळ व्यक्तीपुरता मर्यादित नसून, पक्षातील पिढीबदलाच्या प्रक्रियेचे प्रतीक मानला जात आहे. अजित पवार यांच्या नेतृत्वानंतर पक्षाला नवीन चेहरा देण्याची गरज असल्याचे मत यामागे आहे. पण या प्रक्रियेत जुने आणि अनुभवी नेते बाजूला पडतील का, हा प्रश्‍नही उपस्थित होतो. विक्रम काकडे, सुरेश बिराजदार, झिशान सिद्दीकी आणि राजेंद्र जैन यांसारखी नावेही चर्चेत असल्याने स्पर्धा अधिक तीव्र झाली आहे. या स्पर्धेतून कोण पुढे येतो, यावर राष्ट्रवादी काँग्रेसची पुढील रणनीती ठरेल. दरम्यान, राज्याच्या राजकारणात आणखी एक महत्त्वाचा ट्विस्ट म्हणजे बच्चू कडू यांच्या संभाव्य निर्णयाचा आहे. प्रहार जनशक्ती संघटनेचा शिवसेनेत विलय होण्याच्या चर्चेमुळे राजकीय वातावरण तापले आहे. मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना बच्चू कडू यांना आपल्या गोटात आणण्यास उत्सुक असल्याचे दिसते. या घडामोडींमध्ये उदय सामंत यांच्यासोबत झालेल्या चर्चेला विशेष महत्त्व आहे. विलयाच्या बदल्यात विदर्भातील राजकीय अधिकार आणि मंत्रिपदाची मागणी केल्याच्या चर्चेमुळे हा निर्णय अधिक गुंतागुंतीचा झाला आहे. बच्चू कडू यांची राजकीय शैली-जनतेत मिसळून काम करणे, दिव्यांगांच्या प्रश्‍नांवर सातत्याने आवाज उठवणे-ही त्यांची मोठी ताकद आहे. हीच शैली शिवसेनेच्या सध्याच्या नेतृत्वाशी साधर्म्य दाखवते. त्यामुळे त्यांचा संभाव्य प्रवेश हा केवळ एका नेत्याचा निर्णय न राहता, प्रादेशिक राजकारणात मोठा बदल घडवू शकतो. या सर्व घडामोडींकडे एकत्रितपणे पाहिल्यास, विधानपरिषद निवडणूक ही केवळ संख्येची लढाई राहिलेली नाही. ती नेतृत्व, संघटन, पिढीबदल आणि आघाड्यांच्या भवितव्याची चाचणी बनली आहे. महाविकास आघाडीसमोर सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे एकजूट राखणे आणि योग्य उमेदवार निवडणे. जर त्यांनी हे साध्य केले, तर एकच जागा जिंकूनही ते राजकीय संदेश देऊ शकतात. उलट, मतभेद उफाळून आले, तर त्याचा दूरगामी परिणाम होऊ शकतो. महायुतीकडे संख्याबळाचे स्पष्ट वरचष्मा असला, तरी अंतर्गत समन्वय टिकवणे त्यांच्यासाठीही तितकेच महत्त्वाचे आहे. कारण अशा निवडणुकांमध्ये लहानसा मतभेदही मोठा परिणाम घडवू शकतो. शेवटी, या निवडणुकीचा खरा निकाल केवळ विजयी उमेदवारात मोजला जाणार नाही, तर कोणत्या पक्षाने किंवा आघाडीने आपल्या अंतर्गत प्रश्‍नांना किती प्रभावीपणे हाताळले, यातून ठरणार आहे. पुढील दोन दिवसांत घेतले जाणारे निर्णय महाराष्ट्राच्या राजकारणाला नवी दिशा देऊ शकतात-आणि म्हणूनच, या एका जागेची लढाई ‘मोठ्या’ राजकारणाची पूर्वपीठिका ठरत आहे.