जनगणना : देशाच्या विकासाचा आरसा आणि नियोजनाचा पाया-जिल्हाधिकारी विवेक जॉन्सन; बीडमध्ये जनगणना 2027 साठी प्रगणक व पर्यवेक्षक प्रशिक्षणास आजपासून सुरुवात

बीड : भारतासारख्या विशाल, विविधतेने नटलेल्या देशात विकासाचे अचूक नियोजन करण्यासाठी विश्वसनीय व सविस्तर आकडेवारी अत्यावश्यक आहे. या दृष्टीने जनगणना ही केवळ लोकसंख्या मोजणीची प्रक्रिया नसून ती देशाच्या सामाजिक, आर्थिक आणि शैक्षणिक स्थितीचे प्रतिबिंब दाखवणारी महत्त्वपूर्ण राष्ट्रीय प्रक्रिया आहे, असे प्रतिपादन जिल्हाधिकारी विवेक जॉन्सन यांनी केले.
आगामी जनगणना 2027 च्या पार्श्वभूमीवर बीड तालुका (ग्रामीण) येथे प्रगणक व पर्यवेक्षक प्रशिक्षणासाठी व्यापक तयारी पूर्ण झाली असून उद्यापासून या प्रशिक्षणास औपचारिक सुरुवात होणार आहे. नगर रोडवरील चंपावती इंग्लिश स्कूल येथे हे प्रशिक्षण आयोजित करण्यात आले आहे. या प्रशिक्षणाच्या पूर्वतयारीची पाहणी तहसीलदार चंद्रकांत शेळके आणि नायब तहसीलदार सुहास हजारे यांनी प्रत्यक्ष भेट देऊन केली. त्यांनी प्रशिक्षण केंद्रातील बसण्याची व्यवस्था, डिजिटल साधने, प्रशिक्षण साहित्य तसेच सादरीकरणासाठीची तांत्रिक तयारी यांची सखोल पाहणी केली. सर्व व्यवस्था समाधानकारक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. जनगणना ही देशातील प्रत्येक नागरिकाच्या जीवनस्थितीचा सखोल आढावा घेणारी प्रक्रिया आहे. यात घरांची स्थिती, पिण्याचे पाणी, वीज, स्वच्छता सुविधा, शिक्षण, रोजगार, कुटुंब रचना, स्थलांतर, तंत्रज्ञानाचा वापर अशा अनेक महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश असतो. या माहितीच्या आधारे शासन विविध विकास योजना आखते आणि त्यांची अंमलबजावणी करते. उदाहरणार्थ, ज्या भागात पाणीटंचाई आहे तेथे जलयोजना राबवली जाते, तर शिक्षणाचे प्रमाण कमी असलेल्या भागात शैक्षणिक सुविधा वाढवल्या जातात. आरोग्य, रस्ते, वीजपुरवठा, घरकुल योजना यांसारख्या सर्व क्षेत्रांत जनगणनेतील आकडेवारीचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग होतो. यामुळे जनगणना ही केवळ आकडेवारी नसून देशाच्या विकासाचा पाया आणि भविष्यातील धोरणनिर्मितीचा आधार मानला जातो. जनगणना लोकशाही व्यवस्थेसाठीही अत्यंत महत्त्वाची आहे. मतदारसंघांची पुनर्रचना, आरक्षणाचे नियोजन आणि निधीचे वितरण या सर्व गोष्टी जनगणनेतील आकडेवारीवर आधारित असतात. त्यामुळे प्रत्येक नागरिकाने अचूक व खरी माहिती देणे ही सामाजिक जबाबदारी आहे. आजच्या डिजिटल युगात जनगणना अधिक आधुनिक पद्धतीने केली जात असून सेल्फ एनुमरेशन, मोबाईल प्स आणि डिजिटल साधनांच्या साहाय्याने ही प्रक्रिया अधिक वेगवान, पारदर्शक आणि अचूक करण्यात आली आहे. बीड जिल्ह्यातील या प्रशिक्षण कार्यक्रमात पहिल्या टप्प्यात 180 प्रगणक आणि 30 पर्यवेक्षकांना प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. पुढील टप्प्यांमध्ये ही संख्या वाढणार असून एकूण 700 हून अधिक कर्मचारी या संपूर्ण प्रक्रियेत सहभागी होणार आहेत. या प्रशिक्षणामध्ये घरांची माहिती संकलन, कुटुंब रचना, मूलभूत सुविधा, रोजगार, स्थलांतर तसेच डिजिटल पद्धतीने डेटा नोंदणी कशी करावी याबाबत सविस्तर मार्गदर्शन दिले जाणार आहे. प्रशिक्षणादरम्यान प्रात्यक्षिके, डिजिटल सादरीकरणे आणि प्रत्यक्ष नोंदणी प्रक्रियेचे प्रशिक्षण दिले जाणार असून प्रत्येक प्रगणकाला आपली जबाबदारी अचूकपणे पार पाडण्यासाठी सक्षम केले जाणार आहे. जिल्हाधिकारी विवेक जॉन्सन यांनी नागरिकांना आवाहन केले की, जनगणना ही देशाच्या विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. प्रत्येक नागरिकाने अचूक व प्रामाणिक माहिती देऊन प्रशासनास सहकार्य करावे. जनगणनेतील माहिती भविष्यातील विकास योजनांचा पाया ठरणार आहे. अपर जिल्हाधिकारी हरीश धार्मिक यांनी सांगितले की, प्रशिक्षण काळात प्रत्येक प्रगणकाने सर्व मुद्दे काळजीपूर्वक समजून घ्यावेत. माहिती संकलनात अचूकता आणि गोपनीयता अत्यंत महत्त्वाची आहे. निवासी उपजिल्हाधिकारी शिवकुमार स्वामी यांनी स्पष्ट केले की, ही प्रक्रिया अत्यंत जबाबदारीची असून प्रत्येक प्रगणकाने नागरिकांशी संवाद साधून विश्वास निर्माण करावा. उपविभागीय अधिकारी कविता जाधव यांनी प्रशिक्षणार्थींना उद्देशून सांगितले की, जनगणना ही केवळ आकडेवारीची प्रक्रिया नसून समाजाच्या विकासाशी थेट जोडलेली जबाबदारी आहे. बीड जिल्हा प्रशासनाने जनगणना 2027 साठी सर्वतोपरी तयारी केली असून या प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून प्रक्रिया अधिक पारदर्शक, अचूक आणि प्रभावी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. नागरिकांनी या राष्ट्रीय कार्यात सक्रिय सहकार्य करावे, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.