नितीश युगाचा अस्त!

      ‌१४ एप्रिल २०२६ रोजी नितीश कुमार यांनी बिहारच्या मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा देऊन दोन दशकांच्या ऐतिहासिक पर्वाचा अंत केला. राज्यपालांकडे राजीनामा सोपवल्यानंतर त्यांनी नव्या सरकारला आपला पाठिंबा आणि मार्गदर्शन कायम राहील, असे स्पष्ट केले. “मी बिहारच्या जनतेसाठी खूप काम केले आहे. अलीकडेच, मी मुख्यमंत्रीपद सोडण्याचा निर्णय घेतला… आणि म्हणूनच, आजच्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीनंतर मी राज्यपालांना भेटून माझा राजीनामा सादर केला,” असे कुमार म्हणाले. आता बिहारमधील काम नवीन सरकार बघेल . नवीन सरकारला माझे पूर्ण सहकार्य आणि मार्गदर्शन मिळेल,” असे कुमार यांनी सोशल मीडिया पोस्टवर लिहिले. या निर्णयामुळे बिहारच्या राजकारणात एक नवीन अध्याय सुरू झाला असून, त्यांच्या या कार्यकाळाने राज्यातील प्रशासनात मोठे बदल घडवून आणले होते. अलीकडेच राज्यसभेवर निवड झाल्यामुळे संवैधानिक तरतुदींनुसार त्यांनी मुख्यमंत्रिपद सोडले.  २००५ पासून बिहारच्या राजकारणात सत्तास्थानी असलेले नितीश कुमारांचे वर्चस्व त्यांच्या राजीनाम्याने संपुष्टात आले आहे. 

“मी बिहारच्या जनतेसाठी खूप काम केले आहे. इतके दिवस मी जनतेची अविरत सेवा केली आहे. मी आता मुख्यमंत्रीपद सोडण्याचा निर्णय घेतला आहे आणि म्हणूनच, आजच्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीनंतर मी माननीय राज्यपालांना भेटून माझा राजीनामा सादर केला,” असे नितीश कुमार यांनी म्हटले आहे. “शिक्षण, आरोग्य, रस्ते, वीज किंवा कृषी अशा प्रत्येक क्षेत्रात काम झाले आहे. महिला आणि तरुणांसाठीही बरेच काम झाले आहे. अलीकडच्या काळात हे काम आणखी पुढे नेण्यात आले आहे,” असे त्यांनी लिहिले.

“पुढील पाच वर्षांसाठी, म्हणजेच २०२५ ते २०३० पर्यंत, ७ निश्चय-३ ची स्थापना करण्यात आली आहे. यामुळे आणखी कामे वाढतील, ज्याच्या परिणामी बिहारची लक्षणीय प्रगती होईल. बिहारच्या विकासात केंद्र सरकारही पूर्ण सहकार्य करत आहे,” असे सांगून त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे पाठिंब्याबद्दल आभार मानले.

नितीश यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या पायउतार होण्यावर प्रतिक्रिया देताना, जेडी(यू)चे कार्याध्यक्ष संजय कुमार झा म्हणाले की, या ज्येष्ठ राजकारण्याने “बिहारला निराशा आणि अंधकाराच्या युगातून बाहेर काढले होते”.

“कायदा आणि सुव्यवस्था पुनर्संचयित करण्यापासून ते रस्ते, वीज आणि पाणी यांसारख्या मूलभूत सुविधांचा विस्तार करण्यापर्यंत, त्यांनी प्रत्येक क्षेत्रात एक भक्कम पाया घातला आहे. महिला सक्षमीकरण, शिक्षण आणि सामाजिक न्याय या क्षेत्रांतील त्यांच्या प्रयत्नांनी बिहारच्या ओळखीला एक नवी दिशा दिली आहे. त्यांनी सत्तेला नेहमीच एक साधन न मानता, सेवेचे एक माध्यम मानले आहे. हेच त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे.

आज त्यांच्या कार्यकाळाचा एक अध्याय संपत असला तरी, त्यांचे मार्गदर्शन आणि दूरदृष्टी भविष्यातही बिहारच्या विकासाची दिशा ठरवत राहील. एक अध्याय संपला आहे, पण प्रवास सुरूच आहे,” असे ते पुढे म्हणाले.

नितीश कुमार यांच्या राजीनाम्यामुळे राज्याच्या राजकारणात मोठे स्थित्यंतर घडेल, कारण त्यांच्या दोन दशकांहून अधिक काळाच्या शासनाचे स्वरूप वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. भगव्या पक्षासोबत सत्तेत असतानाही, त्यांनी भाजपच्या हिंदुत्ववादी राजकारणाला मोठ्या प्रमाणात रोखून धरले होते.

त्याच वेळी, राज्यात लालूंच्या पक्षासोबत सरकार चालवताना नितीश यांनी आरजेडीला जातीय राजकारण करण्यापासून आणि राजकीय व सामाजिक क्षेत्रात यादव वर्चस्व परत येण्यापासूनही रोखले. त्यांनी नवीन सरकारला पूर्ण सहकार्य आणि मार्गदर्शनाची ग्वाही दिली आहे. त्यांनी त्यांच्या कार्यकाळात शिक्षण, आरोग्य आणि पायाभूत सुविधांवर भर दिला होता. नितीश कुमार यांच्या राजीनाम्यानंतर बिहारमध्ये आता नवीन नेतृत्वाकडे धुरा सोपवली जाणार आहे. 

    वास्तविक, सम्राट चौधरी यांची बिहारमधील भाजप विधिमंडळ पक्षाच्या नेतेपदी निवड झाली. त्यांचा या राज्यातील पक्षाचा पहिला मुख्यमंत्री होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. नितीश कुमार यांच्या राजीनाम्यानंतर  तो प्रदीर्घ काळ संपला; जेव्हा भाजपचा प्रभाव होता पण बिहारमध्ये त्यांना सर्वोच्च पद मिळाले नाही. सम्राट चौधरी हे बिहारमधील एका राजकीयदृष्ट्या मजबूत कुटुंबातील आहेत. त्यांचे वडील, शकुनी चौधरी, तारापूरमधून सहा वेळा आमदार होते, तर त्यांच्या आई पार्वती देवी यांनीही आमदार म्हणून काम केले होते. या वारशामुळे त्यांना राजकारणात लवकर प्रवेश मिळाला. त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात १९९९ मध्ये राष्ट्रीय जनता दलातून केली आणि झपाट्याने प्रगती केली. २००० मध्ये, ते खगरियामधील परबत्ता येथून आमदार म्हणून निवडून आले आणि राबडी देवी यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमध्ये मंत्री झाले. चौधरी यांची कारकीर्द महत्त्वाच्या राजकीय स्थित्यंतरांनी घडली आहे. आरजेडीमध्ये अनेक वर्षे काम केल्यानंतर, ते २०१४ मध्ये जनता दल (युनायटेड) मध्ये सामील झाले आणि जितन राम मांझी यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमध्ये मंत्री म्हणून कार्यरत होते.