सावित्रीच्याच लेकींचा डंका !

यंदाच नव्हे तर गेल्या अनेक वर्षांपासून दहावी-बारावीच्या निकालात सावित्रींच्या लेकींनीच आपणच अव्वल असल्याचे सिद्ध केलं आहे. खरंतर या देशामध्ये स्त्रियांना केवळ चूल आणि मूल यापुरतं सीमीत बघितलं जात होतं. भारतीय संविधानानी आणि महापुरूषांनी स्त्रियांना हक्क मिळवून दिल्यानंतर या स्त्रियांनी मागे वळून बघितलेच नाही. भारतीय सैन्यात असेल, अवकाश क्षेत्र असेल, कोणत्याही क्षेत्रात आपण मागे नसल्याचे त्यांनी सिद्ध केले आहे.
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या निकालाने यंदाही एक महत्त्वाचा संदेश दिला आहे – शिक्षणाच्या स्पर्धेत मुली केवळ पुढे नाहीत, तर सातत्याने नेतृत्व करत आहेत. राज्याचा एकूण निकाल 92.9 टक्के लागला असला, तरी या निकालातील सर्वात ठळक बाब म्हणजे मुलींची पुन्हा एकदा झालेली आघाडी. मुलांचा निकाल 89.56 टक्के असताना मुलींनी तब्बल 94.96 टक्के यश मिळवत सावित्रीच्या लेकी आज प्रत्येक क्षेत्रात सक्षमपणे उभ्या राहत असल्याचे सिद्ध केले आहे. हा केवळ आकड्यांचा विजय नाही; तर तो सामाजिक परिवर्तनाचा, जिद्दीचा आणि शिक्षणातून घडणार्‍या नव्या महाराष्ट्राचा चेहरा आहे. ज्यांनी कधीकाळी मुलींना शिक्षणापासून दूर ठेवले, त्या मानसिकतेवर हा निकाल पुन्हा एकदा जोरदार प्रहार करणारा ठरला आहे. महात्मा ज्योतिराव फुले आणि क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी सुरू केलेल्या शिक्षणक्रांतीचे हे फलित म्हणावे लागेल. सावित्रीबाईंनी ज्या काळात समाजाच्या विरोधाला न जुमानता मुलींसाठी शाळा सुरू केली, त्या संघर्षाचे आज सुवर्णयशात रूपांतर झालेले दिसते. आज ग्रामीण भागातील मुलगी असो की शहरातील, ती शिक्षणाच्या माध्यमातून स्वतःचे भविष्य घडवण्यास सज्ज झाली आहे. कष्टकरी कुटुंबातील मुलीने घरची परिस्थिती सांभाळत अभ्यासात यश मिळवले, तर अनेक मुलींनी सामाजिक अडचणी, आर्थिक मर्यादा आणि तंत्रज्ञानाच्या कमतरता ओलांडून गुणवत्ता सिद्ध केली. त्यामुळे हा निकाल फक्त शैक्षणिक यश नसून, तो सामाजिक प्रगतीचा आरसादेखील आहे. यंदा कोकण विभागाने 97.62 टक्के निकालासह राज्यात प्रथम क्रमांक पटकावला. पुणे, मुंबई, कोल्हापूर या विभागांनीही उल्लेखनीय कामगिरी केली. मात्र काही विभागांमध्ये निकाल तुलनेने कमी राहिल्याने शिक्षण व्यवस्थेतील विषमता अधोरेखित झाली आहे. विशेषतः ग्रामीण आणि मराठवाडा भागात अजूनही दर्जेदार शिक्षण, प्रशिक्षित शिक्षक, डिजिटल सुविधा आणि अभ्यासासाठी अनुकूल वातावरण यांची कमतरता जाणवते. त्यामुळे निकालाचा आनंद साजरा करताना या वास्तवाकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. दहावीच्या परीक्षेत 179 विद्यार्थ्यांनी सर्व विषयांत शंभर टक्के गुण मिळवले, हीदेखील उल्लेखनीय बाब आहे. त्यात लातूर विभागातील विद्यार्थ्यांची संख्या सर्वाधिक आहे. यावरून विद्यार्थ्यांमधील स्पर्धात्मकता आणि मेहनतीची जाणीव होते. मात्र गुणांच्या या शर्यतीत विद्यार्थ्यांवर वाढणारा मानसिक ताणही लक्षात घ्यावा लागेल. केवळ टक्केवारी म्हणजे बुद्धिमत्तेचे अंतिम मोजमाप नसते, हे समाजाने समजून घेण्याची गरज आहे.
आज शिक्षण क्षेत्रात मुलींचे वाढते यश पाहून आनंद वाटतो; पण त्याचवेळी काही प्रश्‍नही उपस्थित होतात. मुली शिक्षणात आघाडीवर आहेत, मात्र रोजगार, उद्योग, प्रशासन, राजकारण आणि निर्णयप्रक्रियेत त्यांचे प्रमाण अजूनही कमी का आहे? शिक्षणातून पुढे आलेल्या या सक्षम मुलींना समान संधी मिळाल्या पाहिजेत. अन्यथा शैक्षणिक यश हे केवळ प्रमाणपत्रापुरते मर्यादित राहील. गेल्या काही वर्षांत मुलींच्या शिक्षणाबाबत पालकांची मानसिकता बदलताना दिसत आहे. पूर्वी मुलींचे शिक्षण हे दुय्यम मानले जायचे; आज अनेक कुटुंबे मुलींच्या शिक्षणासाठी कर्ज काढण्यासही मागेपुढे पाहत नाहीत. ही सकारात्मक बदलाची नांदी आहे. शासनाच्या विविध योजना, मोफत शिक्षण, सायकल योजना, वसतिगृहे, शिष्यवृत्ती आणि डिजिटल शिक्षण यांचा त्यात मोठा वाटा आहे. मात्र या योजना शेवटच्या घटकापर्यंत प्रभावीपणे पोहोचल्या पाहिजेत. दहावीचा निकाल म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, तर एका नव्या टप्प्याची सुरुवात आहे. त्यामुळे अपयशी विद्यार्थ्यांनी खचून जाण्याचे कारण नाही. प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये वेगवेगळे कौशल्य दडलेले असते. काहींना अभ्यासात यश मिळते, तर काहींना कला, क्रीडा, तंत्रज्ञान किंवा उद्योग क्षेत्रात संधी मिळतात. समाजाने आणि पालकांनीही गुणांच्या चौकटीबाहेर जाऊन विद्यार्थ्यांच्या क्षमतांकडे पाहिले पाहिजे.
आज महाराष्ट्रात मुली डॉक्टर, अभियंते, वैमानिक, पोलीस अधिकारी, वैज्ञानिक, उद्योजक आणि प्रशासकीय अधिकारी म्हणून नाव कमावत आहेत. त्याची पायाभरणी अशाच शालेय शिक्षणातून होत असते. त्यामुळे मुलींच्या शिक्षणाला केवळ कुटुंबाचा नव्हे, तर राष्ट्रनिर्मितीचा विषय मानले पाहिजे. ज्या समाजात स्त्री शिक्षित होते, तो समाज अधिक प्रगल्भ आणि प्रगत बनतो. या निकालाने आणखी एक गोष्ट स्पष्ट केली आहे. शिक्षणात गुंतवणूक हीच खरी भविष्याची गुंतवणूक आहे. आधुनिक जगात ज्ञान आणि कौशल्य यांनाच सर्वाधिक महत्त्व आहे. त्यामुळे राज्याने शिक्षण क्षेत्रातील पायाभूत सुविधा अधिक सक्षम करण्यावर भर द्यायला हवा. ग्रामीण भागात दर्जेदार शाळा, विज्ञान प्रयोगशाळा, डिजिटल वर्ग आणि प्रशिक्षित शिक्षक उपलब्ध करून दिल्यास ग्रामीण विद्यार्थीदेखील जागतिक पातळीवर स्पर्धा करू शकतील. सावित्रीबाई फुले यांनी मुलींच्या शिक्षणासाठी उचललेले पाऊल त्या काळात क्रांतिकारक होते. आज त्या क्रांतीची फळे महाराष्ट्र अनुभवत आहे. प्रत्येक यशस्वी मुलगी ही सावित्रीबाईंच्या विचारांची जिवंत परंपरा आहे. दहावीच्या निकालात पुन्हा एकदा मुलींनी वर्चस्व सिद्ध करून शिक्षण क्षेत्रात स्वतःचा ठसा उमटवला आहे. हा डंका केवळ निकालाचा नाही, तर नव्या आत्मविश्‍वासाचा, स्त्रीशक्तीच्या उभारणीचा आणि प्रगत महाराष्ट्राच्या वाटचालीचा आहे. म्हणूनच आजचा हा निकाल साजरा करताना प्रत्येकाने मनोमन एक गोष्ट मान्य करायला हवी. सावित्रीच्या लेकी आता कुठल्याही क्षेत्रात मागे राहणार नाहीत. त्या केवळ यश मिळवत नाहीत, तर समाजाला नवी दिशा देत आहेत.