गोदावरीकाठी आजही उभा आहे राघोबादादा-आनंदीबाईंचा अपूर्ण महाल…! कोपरगावच्या ऐतिहासिक वैभवाची जिवंत साक्ष

कोपरगाव: गोदावरीच्या शांत प्रवाहाकाठी, हिंगणीच्या मातीमध्ये आजही तीन भक्कम भिंतींवर इतिहासाचे ओझे आणि आठवणींची उब घेऊन एक वाडा ताठ उभा आहे. पेशवेकालीन वैभवाची साक्ष देणारी ही वास्तू अनेकांसाठी केवळ दगड-मातीची रचना नाही, तर कोपरगावच्या सामूहिक स्मृतींचा अविभाज्य भाग आहे. पेशवे रघुनाथराव उर्फ राघोबादादा आणि आनंदीबाई यांच्या स्वप्नातून आकाराला आलेला हा वाडा पूर्णत्वास जाऊ शकला नाही. मात्र अपूर्ण राहिलेल्या त्या वास्तूने अनेक पिढ्यांच्या आठवणी मात्र पूर्णत्वाने जपल्या आहेत.

कोपरगावच्या इतिहासाची पाने उलटली की या वाड्याचा उल्लेख अपरिहार्यपणे समोर येतो. इतिहास अभ्यासकांसाठी तो एक वारसा आहे; पण कोपरगावकरांसाठी तो त्यापेक्षाही अधिक काही आहे. अनेकांच्या बालपणीचा तो एक अविभाज्य भाग आहे. शनिवार-रविवारची सुटी लागली की मित्रांच्या घोळक्यासोबत वाड्याकडे धाव घेण्याचे दिवस आजही अनेकांच्या स्मरणात ताजे आहेत. त्या उंच भिंतींवर चढणे, दगडी तटबंदीवर बसून गोदावरीच्या वाऱ्याशी गप्पा मारणे, आणि त्या विशाल वास्तूच्या सावलीत तासन्तास रमून जाणे, हा त्या काळातील आनंदाचा अविस्मरणीय भाग होता.

वाड्याकडे जाणारा नागमोडी रस्ता आजही तितकाच आकर्षक वाटतो. परिसरातील हिरवाई, के.टी. वेअरमुळे साचलेले स्वच्छ पाणी, गोदावरीच्या पात्रातून वाहत येथे येणारी गार झुळूक आणि दूरवरून दिसणाऱ्या त्या प्रचंड भिंती… हे सर्व मिळून एक वेगळेच चित्र उभे करतात. संध्याकाळच्या वेळी सूर्यास्ताच्या सोनेरी किरणांत न्हालेला हा परिसर पाहताना निसर्ग आणि इतिहासाचा अद्भुत संगम अनुभवायला मिळतो. त्यामुळेच अनेकांसाठी हा वाडा केवळ पर्यटनस्थळ नाही, तर मनाला शांतता देणारा आणि आठवणींना उजाळा देणारा एक जिवंत अनुभव आहे.

राघोबादादांचे स्वप्न अपूर्ण राहिले. काळाच्या ओघात सत्ताकारण बदलले, साम्राज्ये कोसळली, अनेक ऐतिहासिक घटना घडून गेल्या. गोदावरीला असंख्य महापूर आले. मात्र या सर्वांवर मात करत हा वाडा आजही उभा आहे. त्याच्या भक्कम भिंती जणू काळालाच आव्हान देत उभ्या आहेत. त्या भिंतींकडे पाहताना एक विचार नकळत मनात येतो — स्वप्ने अपूर्ण राहू शकतात, पण त्यांच्याशी जोडलेल्या आठवणी कधीच अपूर्ण राहत नाहीत.

या वास्तूमध्ये आजही कित्येक पिढ्यांचे बालपण दडलेले आहे. त्या भिंतींमध्ये मित्रांच्या हसण्याचे प्रतिध्वनी अडकून राहिले आहेत. दगडांच्या कपारींमध्ये बालपणीच्या खोडकर क्षणांची चाहूल आहे. गोदावरीच्या वाऱ्यासोबत त्या आठवणींचा गंध आजही दरवळत राहतो. म्हणूनच हा वाडा इतिहासाच्या पुस्तकांतील एक संदर्भ नसून कोपरगावकरांच्या भावविश्वातील एक जिवंत पान आहे. कुणासाठी तो पेशवाईच्या वैभवाचा साक्षीदार आहे, कुणासाठी तो कुतूहल जागवणारी ऐतिहासिक वास्तू आहे, तर अनेकांसाठी तो बालपणीचा जिवलग सखा आहे. प्रत्येकाच्या मनात या वाड्याचा एक वेगळा कोपरा आहे आणि त्या कोपऱ्यात अनेक न सांगितलेल्या आठवणी जपलेल्या आहेत.