घरगुती गॅस सिलिंडर 29 रूपयांनी महागतीन महिन्यांत 89 रूपयांनी महागाईचा फटका

नवी दिल्ली : सर्वसामान्यांच्या घरगुती खर्चात पुन्हा वाढ होणार असून घरगुती स्वयंपाक गॅस सिलिंडरच्या दरात 29 रुपयांची वाढ करण्यात आली आहे. नव्या दरांची अंमलबजावणी मध्यरात्रीपासून करण्यात आली. या वाढीनंतर 14.2 किलो वजनाच्या घरगुती गॅस सिलिंडरची किंमत विविध शहरांमध्ये वाढली असून मुंबईत हा सिलिंडर आता सुमारे 941 रुपयांना उपलब्ध होणार आहे.
गेल्या तीन महिन्यांतील ही दुसरी दरवाढ आहे. यापूर्वी मार्च महिन्यात घरगुती गॅस सिलिंडरच्या किमतीत 60 रुपयांची वाढ करण्यात आली होती. त्यामुळे अवघ्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत घरगुती गॅस सिलिंडर 89 रुपयांनी महागला आहे. याचा थेट परिणाम घरगुती अर्थकारणावर होणार असल्याचे मानले जात आहे. तेल क्षेत्राशी संबंधित सूत्रांच्या माहितीनुसार, आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत ऊर्जेच्या किमतीत झालेली वाढ, आयात खर्चातील वाढ आणि देशांतर्गत विक्रीत होणारे आर्थिक नुकसान यामुळे दरवाढ अपरिहार्य ठरल्याचे सांगितले जात आहे. सरकारी तेल कंपन्यांच्या मते, घरगुती गॅस सिलिंडरच्या विक्रीवर त्यांना मोठ्या प्रमाणात तोटा सहन करावा लागत आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, प्रत्येक घरगुती गॅस सिलिंडरमागे कंपन्यांना सुमारे 703 रुपयांचे नुकसान होत असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. सध्याची दरवाढ झाल्यानंतरही या नुकसानीची केवळ अंशतः भरपाई होणार असल्याचे संबंधितांचे म्हणणे आहे. यापूर्वी एप्रिल 2025 मध्येही घरगुती गॅस सिलिंडरच्या दरात 50 रुपयांची वाढ करण्यात आली होती. तसेच लहान आकाराच्या पाच किलो वजनाच्या गॅस सिलिंडरच्या किमतीतही 11 रुपयांची वाढ करण्यात आली होती. त्यामुळे कमी उत्पन्न गटातील ग्राहकांनाही वाढीव खर्चाचा सामना करावा लागत आहे. दरम्यान, स्वयंपाक गॅसप्रमाणेच इंधन क्षेत्रातही महागाईचा दबाव कायम आहे. अलीकडील काळात पेट्रोल, डिझेल आणि संपीडित नैसर्गिक वायूच्या दरांमध्येही वाढ नोंदविण्यात आली आहे. वाढत्या जागतिक ऊर्जा किमती आणि कच्च्या तेलाच्या दरांमुळे इंधन क्षेत्रावरील आर्थिक ताण वाढल्याचे सांगितले जात आहे. केंद्र सरकार आणि तेल कंपन्यांचे म्हणणे आहे की, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील वाढीचा संपूर्ण भार ग्राहकांवर टाकलेला नाही. कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमतींचा काही हिस्सा तेल कंपन्यांकडूनही उचलला जात आहे. तरीही जागतिक परिस्थितीचा परिणाम देशांतर्गत दरांवर होत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
गॅस सिलिंडरची किंमत कशी ठरते?
घरगुती गॅस सिलिंडरचे दर निश्‍चित करताना अनेक घटकांचा विचार केला जातो. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील द्रवीकृत पेट्रोलियम वायूच्या किमती, डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचा विनिमय दर, आयात खर्च, वाहतूक व्यवस्था, भरणी केंद्रांचा खर्च आणि वितरण यंत्रणेवरील खर्च यांचा त्यात समावेश असतो. याशिवाय शासनाची कररचना, अनुदान धोरण आणि बाजारातील परिस्थिती यांचाही अंतिम दरावर परिणाम होत असतो.
व्यावसायिक सिलिंडरचे दर पाच महिन्यांत दुप्पट
घरगुती गॅससोबतच व्यावसायिक सिलिंडरच्या दरानेही उच्चांक गाठला आहे. 1 जून रोजी पेट्रोलियम कंपन्यांनी व्यावसायिक गॅसच्या दरात 42 रुपयांची वाढ केली होती. गेल्या पाच महिन्यांत 19 किलोच्या कमर्शियल सिलिंडरचे दर तब्बल दुप्पट झाले आहेत. 1 जानेवारीपूर्वी या सिलिंडरचा दर 1580 रुपये होता. 1 जून रोजी हाच दर थेट 3,113.50 रुपयांवर जाऊन पोहोचला आहे.