काँग्रेस, उबाठा राज्यसभा निवडणुकीत पवारांच्या विरोधात?

महाराष्ट्रात राज्यसभेच्या च्या सात जागांसाठी निवडणूक होऊ घातली आहे. विद्यमान संख्याबळ आणि राजकीय गणित लक्षात घेतल्यास एनडीए आघाडीला सहा जागा मिळण्याची शक्यता जवळपास निश्चित मानली जाते. उर्वरित एक जागा महाविकास आघाडी कडे जाण्याची दाट शक्यता व्यक्त केली जाते. मात्र, या एका जागेभोवतीचे राजकारणच सध्या अधिक चर्चेचा विषय ठरले आहे. राजकारणात स्मरणशक्ती लहान असते, असे म्हटले जाते; पण महाराष्ट्राच्या अलीकडील राजकीय इतिहासाने दाखवून दिले की, पक्ष आणि नेते पूर्वीच्या घडामोडी विसरत नाहीत. सत्तांतराच्या प्रसंगी घेतलेल्या भूमिकांची आठवण सहकारी पक्ष ठेवतात. त्यामुळे पवार यांच्या नावाभोवतीचा साशंकपणा हा केवळ वर्तमानाचा नव्हे, तर भूतकाळाचा परिणाम आहे. महाविकास आघाडीतील काही नेत्यांचे मत आहे की, राज्यसभेची ही जागा नव्या पिढीला संधी देण्यासाठी वापरता येऊ शकते. तरुण नेतृत्व पुढे आणल्यास आघाडीला दीर्घकालीन फायदा होईल, असा युक्तिवाद केला जातो. त्यामुळे अनुभवी विरुद्ध नवोदित असा अंतर्गत वादही या चर्चेत दडलेला आहे.

या जागेसाठी शरद पवार यांचे नाव पुढे येत आहे. राज्य आणि राष्ट्रीय पातळीवरील त्यांचा दीर्घ अनुभव, संसदीय कामकाजातील प्रभुत्व आणि दिल्लीतील संपर्क यामुळे ते एक प्रभावी उमेदवार ठरू शकतात, याबाबत दुमत नाही. विरोधी राजकारणाला एक सुसूत्र चेहरा देण्याची क्षमता त्यांच्यात आहे, असे त्यांच्या समर्थकांचे मत आहे.

परंतु राजकारणात केवळ अनुभव नव्हे, तर विश्वासार्हताही तितकीच महत्त्वाची असते. गेल्या काही वर्षांत राज्यातील सत्तांतर, आघाड्यांमधील बदल आणि अनपेक्षित राजकीय घडामोडी यामुळे पवार यांच्या भूमिकेबाबत काही सहकारी पक्षांमध्ये संभ्रम आणि अविश्वासाची भावना निर्माण झाल्याचे दिसते. विशेषतः महाविकास आघाडीतील घटक पक्षांना भविष्यातील स्थैर्य आणि परस्पर निष्ठा याबाबत स्पष्ट हमी हवी आहे. उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना (उबाठा) गट आणि काँग्रेस यांनी सध्यातरी पवार यांच्या नावाबाबत स्पष्ट तयारी दर्शवलेली नाही, असे संकेत मिळत आहेत. यामागे केवळ व्यक्तीगत मतभेद नसून, भविष्यातील राजकीय समीकरणांचा विचार अधिक महत्त्वाचा असल्याचे मानले जाते. राज्यातील विरोधी मतांची एकजूट टिकवायची असेल, तर परस्पर विश्वास आणि दीर्घकालीन धोरणात्मक स्पष्टता आवश्यक आहे, अशी त्यांची भूमिका असू शकते.

या पार्श्वभूमीवर महाविकास आघाडीसमोर दोन पर्याय दिसतात. एक म्हणजे पवार यांच्या अनुभवाचा लाभ घेऊन एक प्रभावी संसदीय आवाज दिल्लीला पाठवणे; आणि दुसरा म्हणजे सर्व घटक पक्षांना समानरीत्या स्वीकारार्ह असा तुलनेने तटस्थ चेहरा पुढे करणे. दुसरा पर्याय निवडल्यास अंतर्गत तणाव टाळता येईल, परंतु राष्ट्रीय पातळीवरील प्रभावाबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण होऊ शकते.

राज्यसभा निवडणुका थेट जनतेच्या मतदानातून होत नसल्या, तरी त्यातून राजकीय संदेश स्पष्टपणे जातो. या एका जागेचा निकाल केवळ संख्येचा प्रश्न नसून, महाविकास आघाडीतील परस्पर विश्वास, नेतृत्वाचे स्थान आणि भविष्यातील राजकीय दिशा यांचे सूचक ठरू शकतो.

अखेर, या निवडणुकीत व्यक्तीपेक्षा आघाडीचे एकत्रित राजकीय भविष्य अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे. जर घटक पक्षांनी परस्पर विश्वास दृढ केला, तर ही जागा विरोधकांसाठी बळकटी देणारी ठरू शकते; अन्यथा, अंतर्गत मतभेद भविष्यातील मोठ्या राजकीय समीकरणांवर परिणाम करू शकतात. संतुलन, संयम आणि स्पष्ट संवाद हीच या टप्प्यावर महाविकास आघाडीसमोरील खरी कसोटी आहे. 

या निर्णयाचा परिणाम केवळ एका राज्यसभा जागेपुरता मर्यादित राहणार नाही. तो आघाडीतील परस्पर विश्वास, नेतृत्वाचा क्रम आणि आगामी निवडणुकांतील रणनीती यावर परिणाम करेल. ही निवडणूक आकड्यांची असली तरी तिचा अर्थ राजकीय मनोवृत्तीशी जोडलेला आहे. जर महाविकास आघाडीने संयम, संवाद आणि परस्पर सन्मान यांना प्राधान्य दिले, तर ही एक जागा त्यांच्या एकजुटीचे प्रतीक ठरू शकते. अन्यथा, तीच जागा अंतर्गत मतभेदांची ठिणगी बनण्याची शक्यता नाकारता येणार नाही.