शिक्षण विभागात ‘पेन्शन थांबवा – कमिशन चालवा’ योजना?

लिपिकाच्या करामतींमुळे सेवानिवृत्त शिक्षक हैराण
रमेश देवडे  । प्रतिनिधी
शिक्षण हे मंदिर मानले जाते पण नांदेड पंचायत समितीच्या शिक्षण विभागात हे मंदिर हळूहळू ‘दलालीचे दालन’ बनत असल्याचे चित्र दिसू लागले आहे. कारण, येथे एका वरिष्ठ लिपिकाने असा काही अद्भुत प्रयोग सुरू केला आहे की, फाईल पुढे जायची असेल तर आधी ‘नोटांची पूजा’ झालीच पाहिजे!
30-35 वर्षे चॉक, फळा आणि विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात प्रकाश टाकणारे शिक्षक आता स्वतःच्या आयुष्यात अंधारात चाचपडताना दिसत आहेत. सेवानिवृत्तीनंतर शांत आयुष्य जगण्याऐवजी, हे शिक्षक पंचायत समितीच्या पायर्‍या झिजवत आहेत. जून-जुलैमध्ये निवृत्त झालेल्यांच्या फाईल्स अजूनही विचाराधीन अवस्थेत ध्यानधारणेला बसल्या असल्याची माहिती आहे. या लिपिकाची कार्यपद्धतीही कमालीची वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. सेवापुस्तक स्वच्छ असेल तर त्यात धूळ शोधायची, धूळ नसेल तर कल्पनेतून त्रुटी निर्माण करायची आणि त्रुटी सापडली की फाईल बाजूला ठेवून ‘अर्थपूर्ण स्मित’ करायचे. वेतनवाढ चुकीची आहे, नियुक्तीत तांत्रिक अडचण आहे, कागद किििमिी आहेत अशा मंत्रोच्चारांमुळे शिक्षक अक्षरशः गोंधळून जात आहेत. सेवानिवृत्त शिक्षक म्हणतात, आम्ही आयुष्यभर विद्यार्थ्यांना प्रामाणिकपणाचे धडे दिले, पण आता आमचाच धडा घेतला जातोय! विशेष म्हणजे हा सगळा कारभार इतका गुप्तपणे सुरू आहे की, वरिष्ठ अधिकार्‍यांना काहीच कळत नाही की कळूनही काहीच दिसत नाही, हा संशोधनाचा विषय आहे. शिक्षकांमध्ये चर्चा आहे की, सेवानिवृत्तीची रक्कम मोठी असल्याने त्यावरच काहींची नजर खिळलेली आहे. अनेकांनी आपल्या मुलींची लग्ने, घरकर्जाचे हप्ते आणि उपचारांचा खर्च पेन्शनवर ठरवला होता. पण आता पेन्शन येण्याआधीच चिंता येत आहे. काही शिक्षक तर एवढे घाबरले आहेत की, फाईल परत मागे जाईल या भीतीने उघड तक्रार करण्यासही तयार नाहीत. डिजिटल इंडिया, पारदर्शक कारभार आणि ऑनलाइन सेवा यांचे फलक भिंतीवर झळकत असताना, प्रत्यक्षात मात्र फाईल हलवण्यासाठी अजूनही ‘ऑफलाइन वजन’ लागत असल्याची चर्चा आहे. या लिपिकाच्या आजवरच्या कामकाजाची आणि मालमत्तेची सखोल चौकशी करावी, अशी मागणी जोर धरत आहे. दोषी आढळल्यास कडक कारवाई करून शिक्षण विभागाला ‘कमिशनमुक्त’ करण्याची गरज असल्याचे सेवानिवृत्त शिक्षक संघटना सांगत आहे. जर लवकरच काहीच घडले नाही, तर जिल्हा परिषद कार्यालयासमोर आंदोलन करण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. आता प्रश्न एवढाच आहे, शिक्षण विभागातील हा ‘पेन्शन थांबवा – कमिशन चालवा’ प्रयोग थांबवण्यासाठी प्रशासन पुढे येणार का, की फाईलप्रमाणे हा विषयही एखाद्या कपाटात कायमचा पडून राहणार? खालील तीनही विनोदात्मक-विडंबनात्मक परिच्छेद तुम्ही बातमीच्या मध्यभागी किंवा डिजिटल इंडिया या परिच्छेदाच्या आधी घालू शकता.  तिन्ही परिच्छेद आशयाशी सुसंगत ठेवलेले आहेत आणि एकूण मिळून  या लिपिकाने जणू शिक्षण विभागात स्वतंत्र ‘संशोधन केंद्र’च सुरू केले आहे.  या केंद्रात नवीन-नवीन त्रुटी शोधण्यावर विशेष भर दिला जातो. सेवापुस्तकात नाव नीट असले तरी आडनावात भावनिक चूक आहे, जन्मतारीख बरोबर असली तरी तिचा फॉन्ट संशयास्पद आहे, वेतनवाढ योग्य असली तरी ती भावनेने चुकीची आहे, अशा अजब-गजब कारणांचा वर्षाव केला जातो. शिक्षकांनी आयुष्यभर विद्यार्थ्यांना गणित, विज्ञान आणि नीती शिकवली, पण आता त्यांना या लिपिकाकडून त्रुटीशास्त्र या नव्या विषयाचे धडे घ्यावे लागत आहेत. काही शिक्षकांची फाईल इतकी वेळ टेबलावर पडून राहते की, ती फाईल आता स्वतःलाच निवृत्त व्हायला लागली आहे, अशी उपरोधिक चर्चा आहे. फाईल धूळ खात बसलेली, शिक्षक मात्र घाम गाळत उभे! इकडे पेन्शन येण्याची तारीख पुढे ढकलली जाते, तिकडे चिंता आणि रक्तदाब मात्र वेळेआधीच वाढतो. या लिपिकासाठी जणू एकच सुवर्णनियम आहे – काम झाले नाही तरी चालेल, पण चक्कर मात्र झालीच पाहिजे. या सगळ्या प्रकारामुळे शिक्षण विभागाचा चेहरा हळूहळू बदलत चालला आहे. पूर्वी शिक्षक येथे सन्मानाने यायचे, आता भीतीने येतात. पूर्वी कागदपत्रे तपासली जायची, आता मनोधैर्य तपासले जाते. कोणी जास्त संयमी आहे, कोणी किती वेळ शांत राहू शकतो, याची जणू अनौपचारिक परीक्षा घेतली जात आहे. आणि गंमत म्हणजे, या परीक्षेत नापास झालेल्यांना पुन्हा सुरुवातीपासून फेर्‍या माराव्या लागतात.
दुखवट्याला हरताळ? शिक्षण विभागात फुलांची उधळण
राज्याचे उपमुख्यमंत्री अजितदादा पवार यांच्या दुःखद निधनानिमित्त राज्य सरकारने तीन दिवसांचा शासकीय दुखवटा जाहीर केला आहे. या काळात कोणतेही स्वागत, सत्कार किंवा आनंदोत्सवाचे कार्यक्रम टाळण्याचे स्पष्ट आदेश असतानाही नांदेड तहसील कार्यालयातील पंचायत समितीच्या शिक्षण विभागात मात्र या आदेशांना हरताळ फासल्याचा प्रकार समोर आला आहे. एका लिपिकाच्या सेवानिवृत्तीनिमित्त संबंधित कर्मचार्‍याचा टेबल गुलाबाच्या फुलांनी सजवण्यात आला होता. टेबलावर अनेक पुष्पगुच्छ ठेवलेले दिसून आले. शासकीय दुखवट्याच्या पार्श्वभूमीवर असे दृश्य दिसणे अत्यंत अनुचित असल्याची भावना नागरिकांतून व्यक्त होत आहे. शासकीय नियम सर्वांसाठी समान असताना त्याचे उल्लंघन करणार्‍यांवर कारवाई होणार का? असा सवाल उपस्थित केला जात असून प्रशासनाच्या भूमिकेकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.