‘दखल’ ची दखल : बिहारमध्ये नितीश राज कायम !

 कालच्या ‘दखल’मध्ये लिहिताना आम्ही हे स्पष्टपणे म्हटले होते की, नितीश कुमार यांना हटवणं सोपं नाही!  बिहारच्या सरकार स्थापनेची स्थिती त्याच दिशेकडे जाताना दिसत आहे. नितीश कुमार हे नवीन सरकारचे प्रमुखत्व म्हणजे मुख्यमंत्री पदाचा कार्यभार सांभाळतील, असं जवळपास निश्चित झालं असून; येत्या २० तारखेला त्यांचा शपथविधी सोहळा पाटनाच्या गांधी मैदानावर होण्याची दाट शक्यता आहे. बिहारमध्ये नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वाखाली बहुपक्षीय सरकार स्थापन करण्याची तयारी सुरू आहे. विधानसभा निवडणुकीत मिळालेल्या प्रचंड विजयानंतर, जेडीयू प्रमुख नवीन सरकारचे नेतृत्व करणार आहेत. सरकारची रूपरेषा अंतिम केली जात आहे. बिहारमध्ये एनडीएच्या प्रचंड विजयानंतर, मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वाखाली नवीन सरकार स्थापन करण्याचे प्रयत्न तीव्र झाले आहेत. रविवारी दिल्ली आणि पाटणा येथे झालेल्या बैठकांमध्ये नवीन सरकारची रूपरेषेला जवळपास अंतिम स्वरूप देण्यात आले. शपथविधीची तात्पुरती तारीख देखील जाहीर करण्यात आली आहे. नितीश कुमार यांच्या नेतृत्वाखालील नवीन सरकार गुरुवार, २० नोव्हेंबर रोजी शपथ घेण्याची अपेक्षा आहे. दरम्यान, एनडीएच्या मित्रपक्षांकडून मंत्रिपदाचा कोटा देखील अंतिम करण्यात आला आहे. प्रत्येक सहा आमदारांमागे एका मंत्रिपदाचा फॉर्म्युला स्वीकारला जाऊ शकतो. बिहारमध्ये नवीन सरकार स्थापनेची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. दरम्यान, संभाव्य मंत्र्यांची यादीही जाहीर करण्यात आली आहे. भाजपच्या कोट्यातून सम्राट चौधरी, रामकृपाल यादव, नितीन नवीन, मंगल पांडे, हरी साहनी आणि विजय सिन्हा यांची नावे समोर आली आहेत. त्याचप्रमाणे, जेडीयू कडून विजय चौधरी, बिजेंद्र प्रसाद यादव, श्रवण कुमार, अशोक चौधरी, लेशी सिंग, मदन साहनी, जयंत राज आणि सुनील कुमार हे पुन्हा मंत्री होऊ शकतात. लोजपा (आर) कडून राजू तिवारी, संजय पासवान आणि देहरीचे आमदार राजीव रंजन सिंह हे नाव चर्चेत आहेत. एचएएम मधून जीतन राम मांझी यांचे पुत्र संतोष सुमन आणि आरएलएम मधून उपेंद्र कुशवाह यांच्या पत्नी स्नेहलता कुशवाहा हे देखील मंत्री होण्याची शक्यता आहे. मंत्रिमंडळ रचना आणि मंत्रिपदांबाबत तयारी सुरू झाली आहे. उपेंद्र कुशवाहा आणि जीतन राम मांझी यांनी भाजपचे निवडणूक प्रभारी आणि केंद्रीय मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांची भेट घेतली. बैठकीला अमित शहा आणि जेपी नड्डा देखील उपस्थित होते. मुख्यमंत्री नितीश कुमार २० नोव्हेंबर रोजी गांधी मैदानात शपथ घेणार आहेत. यासाठी तयारी आधीच सुरू झाली आहे. पंतप्रधानांचे वेळापत्रकही अंतिम करण्यात आले आहे. पंतप्रधान २० तारखेला पाटण्याला पोहोचतील आणि गांधी मैदानात होणाऱ्या शपथविधी सोहळ्याला उपस्थित राहतील. गृहमंत्री अमित शहा पंतप्रधानांसोबत असतील. भाजप शासित सर्व राज्यांचे मुख्यमंत्री या शपथविधी सोहळ्याला उपस्थित राहतील. गांधी मैदानावर शपथविधी सोहळ्याची तयारी सुरू झाली असल्याने २० तारखेपर्यंत मैदान चार दिवसांसाठी बंद ठेवण्यात आले आहे. बिहार निवडणूक निकालानंतर भाजपच्या मुख्यालयात भाजपच्या वरिष्ठ नेत्यांची बैठक झाली. पंतप्रधान मोदी, गृहमंत्री अमित शाह, संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह, जेपी नड्डा आणि विनोद तावडे उपस्थित होते. या बैठकीत बिहारमधील नवीन सरकारची रूपरेषा निश्चित करण्यात आली. बिहारमधील प्रचंड विजयानंतर, नवीन सरकार स्थापनेची तयारी सुरू आहे. भाजप आणि जेडीयू प्रत्येकी १०१ जागा लढवल्या होत्या. त्यामुळे मंत्रिमंडळात त्यांचे समान भागीदार राहू शकतात. दोन्ही पक्षांना समान मंत्रिपद मिळू शकते. चिराग पासवान यांच्या एलजेपी-आरला दोन, तर जीतन राम मांझी आणि उपेंद्र कुशवाह यांच्या पक्षांना प्रत्येकी एक मिळू शकते.  जेडीयू आणि भाजपमध्ये समान मंत्रिपदांवर एक करार झाला आहे. नितीश कुमार यांचे सामाजिक अभियांत्रिकी हे त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीचे एक प्रमुख बलस्थान राहिले आहे. २००५ मध्ये बिहारमध्ये पहिल्यांदा सत्ता हाती घेतल्यापासून त्यांनी “विकास आणि सामाजिक न्याय” संतुलित करण्याचे काम केले आहे. या उपक्रमांनी त्यांना केवळ विकासाचा माणूस म्हणून नव्हे तर सामाजिक समतोल जोपासणारा नेता म्हणूनही स्थापित केले आहे. खरंच, नितीश कुमार त्यांच्या सामाजिक संतुलनासाठी ओळखले जातात, २०२५ च्या जेडीयू उमेदवारांच्या यादीत याचेच प्रतिबिंब आहे. नितीश कुमार यांनी २०२५ च्या बिहार निवडणुकीत सर्व जाती-आधारित आघाड्या यशस्वीरित्या सांभाळल्या. आता ते त्यांच्या मंत्रिमंडळात समान संरेखन दाखवू शकतात, जे अत्यंत मनोरंजक असेल. नितीश कुमार यांच्या जेडीयू पक्षाने यावेळी ८५ आमदार जिंकले आहेत. परिणामी, जेडीयू कोट्यातील १३ किंवा १४ आमदार मंत्री होऊ शकतात. नितीश कुमार यांच्या मंत्रिमंडळात उद्भवू शकणारी जातीय समीकरणानुसार सर्वाधिक कुर्मी आणि कुशवाहा यांतून प्रत्येकी २, तर, मुस्लिम, राजपूत, भूमिहार यांतून प्रत्येकी एक मंत्री नितीश यांच्या कोट्यातून असेल; मात्र, दलित समुहाला ३ मंत्रीपदे नितीश यांच्या कोट्यातून दिली जाण्याची शक्यता आहे. कारण, चिराग पासवान यांच्या माध्यमातून भाजप त्यांना रोखण्याचा प्रयत्न करित असल्याचे लक्षात आल्याने नितीशकुमार यांनी थेट दलित समुहात आपला विस्तार करण्याचा निश्चय केलेला या निर्णयातून दिसते.