नीट पेपरफुटी रोखण्यात टेलिग्राम ठरले अपयशी; केंद्र सरकारचे दिल्ली उच्च न्यायालयात प्रतिज्ञापत्र

नवी दिल्ली : नीट पेपरफुटी प्रकरणात टेलिग्रामच्या भूमिकेबाबत केंद्र सरकारने दिल्ली उच्च न्यायालयात सविस्तर प्रतिज्ञापत्र दाखल केले आहे. या प्रतिज्ञापत्रात नीट परीक्षेशी संबंधित प्रश्नपत्रिका गळती, फसवणूक आणि बेकायदेशीर माहितीच्या प्रसारासाठी टेलिग्रामचा गैरवापर झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे. तसेच अशा प्रकारच्या कारवायांना रोखण्यात टेलिग्राम अपेक्षित प्रभावी भूमिका बजावू शकले नसल्याचे सरकारने नमूद केले आहे.

केंद्र सरकारच्या म्हणण्यानुसार, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाकडे नीट पेपरफुटीशी संबंधित अनेक तक्रारी प्राप्त झाल्या होत्या. त्यानंतर राष्ट्रीय परीक्षा संस्थेने (NTA) प्रश्नपत्रिका गळती आणि परीक्षेतील गैरप्रकारांशी संबंधित अनेक टेलिग्राम चॅनेल, गट (Groups) आणि स्वयंचलित प्रणालींची (Bots) ओळख पटवली होती. सरकारने सांगितले की, सुरुवातीला थेट बंदी घालण्याऐवजी कमी निर्बंधांचा मार्ग स्वीकारण्यात आला. याच अनुषंगाने ३ जून २०२६ रोजी टेलिग्रामच्या प्रतिनिधींना चर्चेसाठी बोलवण्यात आले होते. या बैठकीत प्रश्नपत्रिका गळतीशी संबंधित माहिती प्रसारित करणाऱ्या माध्यमांवर नियंत्रण ठेवण्यात टेलिग्राम अपयशी ठरत असल्याबद्दल चिंता व्यक्त करण्यात आली.

प्रतिज्ञापत्रात असेही नमूद करण्यात आले आहे की, टेलिग्रामच्या गोपनीयता आणि ओळख लपवण्याच्या वैशिष्ट्यांमुळे काही गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या व्यक्तींना त्याचा गैरवापर करणे सोपे जाते. सायबर गुन्हे, आर्थिक फसवणूक, परीक्षा गैरप्रकार आणि इतर बेकायदेशीर कारवायांसाठी या माध्यमाचा वापर होत असल्याचा दावा सरकारने केला आहे. टेलिग्रामने न्यायालयात आपली बाजू मांडताना संपूर्ण माध्यमावर बंदी घालणे योग्य ठरणार नाही, असे म्हटले आहे. अधिकाऱ्यांकडून माहिती मिळाल्यानंतर अल्पावधीतच संबंधित सामग्री (Content) हटवल्याचा दावा कंपनीने केला. तसेच नीटशी संबंधित नऊशेहून अधिक दुवे (Links) हटवल्याची माहितीही देण्यात आली. नियमभंग करणारी सामग्री शोधण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), यंत्राधारित विश्लेषण (Machine Learning) आणि मानवी देखरेख यांचा वापर केला जात असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले. या प्रकरणावरील सुनावणीदरम्यान दिल्ली उच्च न्यायालयाने संपूर्ण टेलिग्रामवर बंदी घालण्याच्या निर्णयाबाबत विविध प्रश्न उपस्थित केले. सर्व पक्षांचा युक्तिवाद ऐकल्यानंतर न्यायालयाने आपला निर्णय राखून ठेवला असून आवश्यक असल्यास अतिरिक्त निवेदने सादर करण्याची मुभा दिली आहे.

नीट-युजी २०२६ परीक्षा ३ मे रोजी घेण्यात आली होती. मात्र, प्रश्नपत्रिका गळतीचे आरोप झाल्यानंतर परीक्षा रद्द करण्यात आली. त्यानंतर पुनर्परीक्षा घेण्याचा निर्णय घेण्यात आला असून ती २१ जून रोजी होणार आहे. विद्यार्थ्यांना आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देत परीक्षा सुरळीत आणि पारदर्शक पद्धतीने पार पाडण्यासाठी सर्व तयारी पूर्ण करण्यात आल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. नीट ही देशातील वैद्यकीय (Medical), दंतवैद्यकीय (Dental), आयुर्वेद, होमिओपॅथी, परिचारिका (Nursing) आणि इतर आरोग्यविषयक अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेशासाठी घेतली जाणारी राष्ट्रीय पात्रता परीक्षा आहे. या परीक्षेद्वारे देशभरातील सरकारी आणि खाजगी वैद्यकीय शिक्षण संस्थांमध्ये प्रवेश दिला जातो.