नियमांच्या चौकटीतच बोलण्याचा अधिकार : लोकसभाध्यक्ष बिर्ला

नवी दिल्ली : लोकसभेत अविश्‍वास प्रस्तावावरील चर्चेनंतर प्रथमच सभागृहात बोलताना ओम बिर्ला यांनी संसदीय कामकाजात नियमांचे पालन सर्वोच्च असल्याचे स्पष्ट केले. लोकशाहीत सक्षम विरोधी पक्ष असणे तितकेच आवश्यक असून विरोधी पक्षनेत्याला बोलण्यास अडथळा आणण्याचा प्रश्‍नच उद्भवत नाही, असे त्यांनी सांगितले. कोणताही सदस्य, अगदी पंतप्रधानसुद्धा, संसदेच्या नियमांपेक्षा वर नाहीत, असे त्यांनी ठामपणे नमूद केले.
सभागृहात गेल्या दोन दिवसांत बारा तासांहून अधिक काळ चर्चा झाली असून सर्व सदस्यांना आपली मते मांडण्याची संधी देण्याचा प्रयत्न केला गेला, असे त्यांनी सांगितले. लोकसभेत देशातील सुमारे एकशे चाळीस कोटी नागरिकांचे प्रतिनिधित्व होते आणि प्रत्येक खासदार आपल्या मतदारसंघातील समस्या व अपेक्षा मांडण्यासाठी येथे येतो, याची त्यांनी आठवण करून दिली. प्रत्येक सदस्याने नियमांच्या चौकटीत राहून आपले विचार मांडावेत, यासाठी सभापती म्हणून आपण नेहमी प्रयत्न करत असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. लोकसभा ही विचारांची देवाणघेवाण होणारे सजीव व्यासपीठ असल्याचे सांगताना बिर्ला म्हणाले की, सभागृहात मांडल्या जाणार्‍या प्रत्येक मताचा आदर केला जातो. टीका करणारे सदस्य असले तरी त्यांचे मतही गांभीर्याने ऐकले जाते. लोकसभा ही कोणत्याही व्यक्तीची नसून लोकशाहीच्या व्यापक भावनेचे प्रतिनिधित्व करणारी संस्था आहे, असेही त्यांनी नमूद केले. विरोधी पक्षनेत्याला बोलण्याची संधी नाकारल्याच्या आरोपांवर त्यांनी स्पष्टीकरण दिले. संसदेच्या नियमांनुसार कोणत्याही सदस्याला बोलण्याचा अधिकार आहे; मात्र तो नियमांच्या मर्यादेतच असतो, असे त्यांनी सांगितले. काही सदस्यांनी सभागृहनेता सर्व नियमांपेक्षा वर असल्याचा समज व्यक्त केला होता. यावर उत्तर देताना बिर्ला म्हणाले की, सभागृहातील नियम सर्वांवर समानपणे लागू होतात. अगदी पंतप्रधानांनाही बोलण्यापूर्वी सभापतींची परवानगी घेणे आवश्यक असते. चर्चेदरम्यान काही सदस्यांनी मायक्रोफोन बंद केल्याचा आरोप केल्याचा उल्लेख करत त्यांनी स्पष्ट केले की सभापतींकडे मायक्रोफोन बंद करण्यासाठी स्वतंत्र बटण नसते. विरोधी पक्षातील अनेक सदस्यही या आसनावर बसलेले असल्याने त्यांना या प्रक्रियेची माहिती आहे, असे त्यांनी सांगितले. महिला सदस्यांना कमी संधी दिल्याचा आरोपही काही ठिकाणी करण्यात आला होता. यावर बिर्ला म्हणाले की, त्यांच्या कार्यकाळात महिला सदस्यांना पुरेशा संधी देण्यात आल्या असून अनेक महिलांनी चर्चेत सक्रिय सहभाग नोंदवला आहे. अर्थसंकल्पीय चर्चेदरम्यान काही महिला सदस्यांनी घोषणाबाजीसाठी सत्ताधारी बाकांकडे जाण्याचा प्रयत्न केला होता. ही अनपेक्षित घटना असल्याने सभागृहातील शिस्त राखण्यासाठी आवश्यक ती सूचना देण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले. सभागृहात बोलू इच्छिणार्‍या प्रत्येक सदस्याला संधी देण्याचा आपण नेहमी प्रयत्न केला असल्याचे बिर्ला यांनी सांगितले. अनेकदा सर्व सदस्यांचे बोलणे पूर्ण होईपर्यंत उशिरापर्यंत सभागृहात थांबावे लागले, तरीही ही जबाबदारी आपण पार पाडली असल्याचे त्यांनी नमूद केले.