पंतप्रधान मोदींनी काश्मीर प्रश्नी ट्रम्पनां सुनावले!

काश्मीर मुद्यावर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अतिशय आक्रमक भूमिका घेतली असून ट्रम्प घ्या मध्यस्थी ला त्यांनी नाकारले आहे.भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना थेट सांगितले आहे की, काश्मीरच्या मुद्द्यावर पाकिस्तानसोबतची तिसऱ्या पक्षाची मध्यस्थी दिल्ली कधीही स्वीकारणार नाही. मंगळवारी दोन्ही नेत्यांमध्ये झालेल्या फोन कॉलमध्ये भारताची दीर्घकाळापासूनची भूमिका ट्रम्प यांना पंतप्रधान मोदींनी थेट कळवली. मे महिन्यात भारत-पाकिस्तान या अण्वस्त्रधारी शेजारी देशांमधील चार दिवसांच्या संघर्षानंतर ट्रम्प यांनी “काश्मीर प्रश्न” सोडवण्यासाठी भारत आणि पाकिस्तानमध्ये मध्यस्थी करण्याची वारंवार ऑफर दिली. मात्र,  मोदींनी ट्रम्प यांना “स्पष्टपणे” सांगितले की संघर्षाच्या कालावधीत, “भारत-अमेरिका व्यापार करारावर किंवा अमेरिकेच्या भारत आणि पाकिस्तानमधील मध्यस्थीवर कोणत्याही स्तरावर कोणतीही चर्चा झाली नाही”. ट्रम्प यांनी वारंवार दावा केला आहे की अमेरिकेने मध्यस्थी केलेल्या युद्धविरामानंतर भारत आणि पाकिस्तानने संघर्ष संपवला आणि त्यांना सहमती देण्यासाठी त्यांनी व्यापाराचा वापर केला. युद्धविरामात मध्यस्थी केल्याच्या अमेरिकेच्या दाव्याचे पाकिस्तानने समर्थन केले असले तरी, भारताने ते वारंवार नाकारले आहे. “सैन्य कारवाई थांबवण्याबाबत चर्चा भारत आणि पाकिस्तानमध्ये दोन्ही सैन्यांमध्ये स्थापित विद्यमान चॅनेल अंतर्गत थेट झाली. युद्ध थांबवूया. थांबवूया. जर तुम्ही ते थांबवले तर आम्ही व्यापार करू. तुम्ही ते थांबवले नाही तर आम्ही कोणताही व्यापार भारत-पाकिस्तानशी  करणार नसल्याचे ते सातत्याने सांगत होते. टेरीफवर ९० दिवसांचा विराम ९ जुलै रोजी संपण्यापूर्वी ट्रम्प प्रशासनासोबत व्यापार कराराची वाटाघाटी करण्यासाठी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. काश्मीर हा भारत आणि पाकिस्तान या दोघांसाठीही वादग्रस्त मुद्दा आहे. अनेक दशकांपासून द्विपक्षीय चर्चेतून कोणताही तोडगा निघाला नाही.

भारत काश्मीरला आपल्या भूभागाचा अविभाज्य भाग मानतो आणि विशेषत: तृतीय पक्षामार्फत कोणत्याही वाटाघाटी नाकारतो. भारत प्रशासित काश्मीरमध्ये २२ एप्रिल रोजी पर्यटकांवर झालेल्या हल्ल्यासाठी भारताने पाकिस्तानला दोष दिल्यानंतर या दोन्ही दक्षिण आशियाई शेजारी देशांमधील तणाव वाढला होता; ज्यात २६ लोक, मुख्यतः पर्यटक मारले गेले होते. भारताने पाकिस्तानमधील दहशतवादी पायाभूत सुविधांवर हवाई हल्ले केले, ज्यामुळे सीमेच्या दोन्ही बाजूंनी चार दिवस तीव्र लष्करी कारवाई झाली. दोन्ही देशांनी एकमेकांवर एअरबेस आणि इतर लष्करी ठिकाणांना लक्ष्य केल्याचा आरोप केला.दोन अण्वस्त्रधारी राष्ट्रांमधील संघर्ष आणखी वाढण्याची धमकी देत असताना, ट्रम्प यांनी १० मे रोजी जाहीर केले की, भारत आणि पाकिस्तान अमेरिकेच्या मध्यस्थीने “पूर्ण आणि तात्काळ युद्धविराम” करण्यास सहमत आहेत. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, काश्मीरवर मध्यस्थीच्या ऑफरवर ट्रम्प यांच्या अत्यंत सार्वजनिक विधानांमुळे या मुद्द्यावर दिल्लीच्या लाल रेषांची चाचणी झाली आहे.

दिल्लीने नेहमीच आपल्या पाश्चात्य भागीदारांना भारत आणि पाकिस्तानला समान न मानण्यास प्राधान्य दिले आहे. हे पाश्चात्य नेत्यांना एकाच वेळी भारत आणि पाकिस्तानला भेट देण्यापासून परावृत्त करते.

पण ट्रम्प यांचे ट्विट अनेकदा भारत आणि पाकिस्तानला समान ठरवतात. यामुळे दिल्लीच्या राजनैतिक वर्तुळात विरोध निर्माण झाला आहे. परंतु, विश्लेषकांचा असा विश्वास आहे की वॉशिंग्टन आणि दिल्ली दरम्यान सुरू असलेल्या व्यापार कराराच्या चर्चेवर याचा परिणाम होईल की नाही हे सांगणे खूप कठीण आहे.